Over tirannen

Zondag 3 januari 2016, Openbaring des Heren (jaar C)

Telkens als indertijd op school de zuster of later de meester de naam van Herodes uitsprak ging er een lichte rilling door de hele klas. Herodes was de door en door slechte koning die Jezus wilde doden en die, voor alle zekerheid, alle kleine kindjes in Bethlehem en omstreken liet vermoorden. Herodes was voor ons de verpersoonlijking van het kwaad. Met onze beperkte kennis en kinderlijke verbeelding konden wij ons onmogelijk een mens indenken die even slecht of nog slechter was dan deze man.

Tijdloos
Nu was de historische Herodes inderdaad een bloeddorstig tiran, die pure wreedaardigheid verwarde met regeren en besturen. Maar naarmate we ouder werden en onze kennis verbreedde, beseften we dat Herodes eigenlijk een verzamelnaam is voor alle tirannen, de hele geschiedenis door tot op vandaag.
Kerels die alle macht naar zich toetrekken en daarna langzaam maar zeker van hun eigen mensen slaven maken die bij het minste protest ongenadig worden uitgeschakeld. Elke wil om het land goed te besturen verdwijnt met de tijd. Het enige wat uiteindelijk nog telt is het veilig stellen van de goddelijke status van het eigen ziekelijk persoontje. En het liquideren van al wie verdacht wordt van tegenwerking. Meer en meer wordt heel het eigen volk de vijand. Vergeleken met de hedendaagse tirannen lijkt de oude Herodes een amateur. De tirannen van nu beschikken inderdaad over oneindig machtige middelen voor indoctrinatie,  oorlogsvoering en onderdrukking. Hun misdaden zijn dan ook veel gruwelijker, alleen al omdat het aantal van hun slachtoffers dat van Herodes in het niet laat verdwijnen. Gemeten aan deze hedendaagse tirannen en hun gruweldaden, leven wij in een meer barbaarse tijd dan 2000 jaar geleden.

Democratie
Ik moet altijd weer denken aan de woorden van C.S. Lewis over de redenen om democraat te zijn. Ik ben democraat, zegt hij, niet omdat ik naïef-weg geloof dat iedere mens genoeg inzicht heeft om mee het land te besturen. Want dat is niet zo. Maar ik ben democraat omdat ik – wetend uit de geschiedenis tot welk een gruweldaden een mens in staat is – kost wat kost wil voorkomen dat één man (of één groep) de absolute macht in handen krijgt. Want absolute macht is iets zieks, maakt ziek. Zelfs de nobelste mens die absolute macht verwerft krijgt binnen de kortste keren te maken met de “waanzin der Caesaren”. Hij wordt eerst ziekelijk verwaand en daarna ziekelijk achterdochtig en uiteindelijk ziekelijk wreedaardig.
Ik denk dat dit inderdaad de meest valabele reden is om fervent democraat te zijn. Niet omdat je niet gelooft in de capaciteiten van bepaalde leiders. Maar omdat je weet dat absolute macht ALTIJD leidt naar tirannie. Altijd. Niet: “deze keer niet, deze man is anders” … ALTIJD.

Dubbel alert
Als christenen weten wij dat zeer goed. Wij, zowel individuele christenen als de Kerk in haar geheel, hebben echt wel ervaring met de verleiding van de macht.
In de loop van de geschiedenis zijn er regelmatig periodes dat het geloof een zeer belangrijke plaats inneemt in het leven van de mensen. Periodes waarin het geloof heel veel aanzien heeft en dus ook de vertegenwoordigers ervan. Maar aanzien, geeft ook macht … Bovendien, om een gezegde van Jezus zelf te gebruiken, “waar het aas ligt verzamelen zich de gieren”. Een Kerk die macht heeft trekt automatisch ook allerlei ongure typetjes aan die allesbehalve evangelische bedoelingen hebben. En nochtans waren we gewaarschuwd.
Niet alleen door Jezus’ leer van dienstbaarheid, barmhartigheid en zorg voor al wie klein of behoeftig is, maar vooral ook door de manier waarop hij binnenkwam in onze menselijke geschiedenis. Als een weerloos kind, overgeleverd aan de wispelturigheid en de trouweloosheid van mensen.

Weerloos
Het volksgeloof spreekt over “Driekoningen”, maar in het Evangelie worden ze wijzen of magiërs genoemd. Het Evangelie heeft het wel over twee andere koningen. Jezus zelf, die koning wil worden over de harten van mensen.
En Herodes, de schertsfiguur en geperverteerde, die zichzelf koning waande.
Toen God zich uiteindelijk helemaal uitsprak en liet kennen in een mens, gebeurde dat in een kind dat geboren werd in een stal. Volkomen weerloos, vragend zoals elk kind en elke arme naar wat voedsel, wat aandacht, wat zorg en tederheid. Het enige wat het kind in de kribbe van ons vraagt is wat iedere arme, iedere weerloze van ons verlangt. En precies daarin toont hij wat God van ons wil. Sinds de dag dat Jezus geboren werd weten wij dat de weerloze de vertegenwoordiger van God is in onze wereld. Eigenlijk zouden wij dat er bij onszelf echt moeten inrammen want het staat volkomen haaks op heel ons aanvoelen, ons verstand en onze wil, het is in volkomen tegenspraak met heel ons wezen. Maar het is dát wat Jezus ons kwam vertellen. Niet de machthebber, maar de weerloze is de vertegenwoordiger van God in onze wereld.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s