Martelaren

Zondag 17 april 2016, 4de zondag van Pasen (jaar C)

In de eerste lezing horen we hoe Paulus en Barnabas in Antiochië het slachtoffer worden van de eerste christenvervolgingen. Niet door de Romeinen, zoals we spontaan geneigd zijn te denken, maar door de Joden. Lange tijd immers hebben de Joden het christendom gezien als een kwalijke uitwas van hun eigen geloof.
Als een gezwel dat zo vlug mogelijk moest weggesneden worden eer het ganse lichaam erdoor werd aangetast. Ik zeg dat niet om even de antisemitische toer op te gaan, maar juist integendeel. De lezing is interessant omdat hier een patroon duidelijk wordt dat altijd weer opnieuw terugkeert als het gaat om onverdraagzaamheid die leidt tot vervolging.

Blauwdruk
Altijd gaat het om jaloezie van de ene groep omwille van het succes, het aanzien of de macht van de ander. Echt-godsdienstige gevoelens spelen daarbij een totaal ondergeschikte rol. Na vergeefse pogingen om de tegenpartij met argumenten te overtroeven stapt men uiteindelijk naar de staat, het apparaat dat de economie, de politiek en het leger controleert. De echte machthebbers dus.  En die zijn in de regel niet geïnteresseerd in filosofische of religieuze disputen. Tenzij je hen er kan van overtuigen dat de tegenpartij een gevaar betekent voor hun eigen macht en aanzien. Want dan is de reactie meedogenloos en buiten proportie. Alle vervolgingen, die van Nero, over Diocletianus tot en met de inquisitie, volgen hetzelfde patroon. Eindeloos gekrakeel totdat één van de partijen de echte machthebbers ervan kan overtuigen dat de “anderen” de staat ondermijnen en de samenleving doen uiteenvallen … Op dat moment treedt het staatsapparaat in werking met geweld, oorlog en onderdrukking.

Martelaren
Even nu terug naar de christenvervolging in het Romeinse Rijk tijdens de eerste eeuwen van onze tijdrekening. De mensen die toen omwille van hun geloof door de keizers werden omgebracht genoten van meet af aan een groot aanzien in de Kerk. Ze werden martelaren genoemd. Het waren geloofshelden, die nog liever hun hoofd bogen voor de beul dan hun geloof in de God van Jezus Christus af te zweren. Je had natuurlijk af en toe ook wel eens een excentriekeling die het martelaarschap echt zocht. Uit fanatisme, of gewoon omwille van het aanzien dat je postuum mocht verwachten. Zo’n man ging dan een heidense tempel binnen, sloeg alle beelden aan gruizelementen en wachtte dan rustig af op wat komen zou. De heidenen waren daar in de regel niet zo erg mee opgezet en voor je het wist had je weer een martelaar erbij. Maar de overgrote meerderheid van de martelaren waren prachtmensen die het martelaarschap niet zochten, maar die kozen vóór Christus en tégen tirannie.

Beetje ziek
Ik denk daarbij ook aan de honderden priesters (vooral Polen) in de concentratiekampen van de nazi’s en de tienduizenden christenen die de dood vonden in de gevangenissen, de folterkamers en de kampen van de communisten. Maar onze tijd is dat blijkbaar vergeten. Je hoort er niets meer over. Niet in onze media maar ook niet in ons eigen midden, in onze scholen, in onze catechese. Alsof Hitler alleen Joden en homo’s vermoord heeft en Stalin alleen politieke tegenstanders en intellectuelen. Beide tirannen waren echter ook radicale atheïsten, die een grondige hekel hadden aan alles wat christelijk was. Ze hebben onnoemelijk veel christenen vermoord, gewoon omdat ze hen wantrouwden of omdat die zich vanuit hun geloof ook daadwerkelijk tegen hun tirannie hadden verzet. Dat dit in onze tijd doodgezwegen wordt, vind ik een nogal zieke houding.

Geen fanatici
Temeer daar het begrip “martelaar” in de oren van onze jongeren een totaal verkeerde klank dreigt te krijgen. Criminelen die zichzelf opblazen met de bedoeling zoveel mogelijk omstaanders mee de dood in te sleuren zien zichzelf ook als martelaren en worden door hun geestesgenoten ook zo genoemd. Maar dat zijn inderdaad criminelen … Echte martelaren zijn mensen die nog liever sterven door de hand van tirannen dan hun geloof, hun ideaal, hun vrijheidsliefde of hun trouw aan andere mensen op te geven. En dat brengt ons dan tot de kern van de zaak. Hoe ziet een christelijke martelaar eruit, wat is zijn profiel, waar staat hij voor? Om te beginnen is hij geen fanaticus. Het is geen Jozef Goebbels die in april 1945 zijn vrouw en zijn zes kinderen vergif liet innemen en daarna zichzelf een kogel door het hoofd joeg omdat hij zich geen leven kon voorstellen in een wereld zonder de führer. Dat is geen martelaarschap, maar gewoon de razernij van de fanaticus die zijn wereld ziet instorten. Een christelijke martelaar kan geen blinde volger zijn van een of andere leider of ideologie, geen activist die uit is op macht voor zichzelf of voor zijn groep. Een christelijke martelaar is gewoon een overtuigde volgeling van Jezus. Iemand die overtuigd is dat God, de diepste grond van het bestaan, Liefde is. En dat Liefde bijgevolg de enige kracht is die echt van betekenis is in ons bestaan.

Kwetsbaar
Het is iemand die gelooft in dezelfde idealen als Jezus. In rechtvaardigheid en broederlijkheid, in barmhartigheid en vergevensgezindheid, in  opkomen voor zwakken en misdeelden, in zorgzaam omgaan met al wie kwetsbaar is. En die daar niet alleen in gelooft, maar die ook met al de kracht die in hem is werkt aan een wereld waarin die idealen van gerechtigheid, vrede en broederlijke ontferming gestalte krijgen. Zo iemand is realistisch genoeg om te weten dat zijn ideeën en waarden niet die van de wereld zijn. En dat  er conflicten en zelfs vervolging kunnen van komen. Hij zoekt het martelaarschap niet, maar hij weigert achter de wereld van macht en geweld aan te lopen. En als hij ooit echt moet kiezen, zal hij kiezen voor Jezus en zijn Evangelie. Dan zal hij, zoals een Thomas More, een Dietrich Bonhoeffer en zoals Jezus-zelf zich nog liever aan een kruis laten slaan dan te knielen voor een wereld van onrecht, onderdrukking, leugens en geweld.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s