Godsdienst = oorlog

Zondag 28 augustus 2016, 22ste zondag door het jaar (jaar C)

Zolang hij in de oertijd leefde van het verzamelen van vruchten en van jacht en visvangst moest de mens elke dag opnieuw ervoor zorgen dat hij genoeg te eten had. Iedere mens. Er was dus geen leidinggevende klasse, want iedereen werkte voor zijn eigen levensonderhoud. En er was ook geen oorlog, want er was geen overschot en dus was er ook niets om voor te vechten. Dat veranderde radicaal bij het verschijnen van de landbouw en de boerengemeenschappen. Landbouwproducten konden opgeslagen worden en veestapels breidden zich uit. En dus was er overschot. En bijgevolg kwam er een klasse die niet hoefde te werken en die zich kon bezighouden met bestuur, met wetenschap, onderwijs en cultuur. En meteen verscheen ook de oorlog op het wereldtoneel. Want er was nu overschot, rijkdom van kudden en grond. En die rijkdom gaf aanzien en macht en wekte begeerte op. De eerste oorlogen waren gewoon rooftochten, waarbij men het vee en de grond van een minder sterke afpakte en die bij de eigen bezittingen voegde. En in wezen is oorlog, van de oertijd tot nu, altijd hetzelfde gebleven: een goed georganiseerde rooftocht. Of een wraakactie voor de ellende en de vernedering van een vorige rooftocht.

Goedkoop
En dat inzicht in het wezen van de oorlog is natuurlijk wel flagrant in tegenspraak met een van de meest hardnekkige Europese mythen. De mythe namelijk die zegt dat godsdienst aan de basis van alle oorlogen ligt. Het is een heel hardnekkige maar ook heel goedkope bewering, die door geen enkel serieus historisch onderzoek wordt ondersteund. Sterker nog: er is eigenlijk nog nooit één oorlog om echt godsdienstige redenen gevoerd. Zelfs niet de kruistochten. Deze compleet psychotische ondernemingen hadden alles te maken met machtswellust en roofzucht, met angst voor vreemde overheersing en met de hang naar roem op het slagveld. Compleet psychotisch inderdaad. Want hoe kan je dat anders noemen als kruisvaarders, na de inname van Jeruzalem en de afslachting van alle moslims in de stad, naast de verrijzeniskerk een ‘overwinningsmis’ vieren. In de naam van Jezus, een man die alleen maar vrede en liefde wilde en die trouwens juist door psychoten zoals zij aan het kruis was geslagen.

Misleiding
Hier zitten wij bij de kern van het bedrog. Als een middeleeuwse paus een kruistocht organiseert gaat hij natuurlijk niet zeggen dat hij dat doet uit machtswellust. En wanneer Hitler Rusland binnenvalt noemt hij dat ook geen rooftocht, hoewel het dat is. En als Bush Irak binnenvalt zegt hij ook niet dat hij vooral de Amerikaanse oliebelangen in de regio wil veilig stellen. In plaats daarvan heeft de eerste het over grote godsdienstige verzuchtingen, de tweede voert nationalistische idealen aan en de derde schermt met grote principes van de verlichting (democratie, freedom of speech etc.). Zelfs de 30-jarige oorlog, die geldt als het prototype van een godsdienstoorlog, had heel weinig met godsdienst van doen. Officieel ging het tussen katholieken en protestanten. Maar in werkelijkheid stonden aan de ene kant Keizer Karel, die een groot Europees Rijk wilde oprichten en mét hem al de vorsten die graag een graantje wilden meepikken. Aan de andere kant de kleinere vorsten die schrik hadden dat ze hun macht gingen verliezen. Officieel ging het tussen katholieken en protestanten, maar in werkelijkheid ging het om een chaotisch machtskluwen waarin een kat haar jongen niet meer vond. Niet alleen werd de oorlog voornamelijk uitgevochten door huurlingen die voortdurend van jasje verwisselden, maar ook de leiders veranderden regelmatig van kamp al naargelang het hen beter uitkwam. Zelfs de paus, die in die tijd ook een wereldlijk vorst was, stond op een gegeven ogenblik aan de kant van de protestanten! Kan je nagaan hoeveel dat allemaal met geloof te maken had.

Misbruik
Natuurlijk waren er onder de strijders ook mensen die hun geloof serieus namen, echt vrome mensen, maar in grote lijnen dienden de godsdienstige principes alleen maar om het cynisme te camoufleren en de buitenissige wreedheid van de oorlog een schijn van rechtvaardiging te geven. En zo is dat altijd geweest. Godsdienst is nooit de echte reden van oorlog, maar geloof wordt wel heel vaak misbruikt door oorlogsstokers. Zelfs Adolf Hitler, een van de meest rabiate atheïsten ooit, was daar niet vies van. In onze tijd wordt de mythe vooral in stand gehouden en gevoed door mensen die graag geloven dat de beschaving pas begint bij de verlichting. Zij moesten beter weten. Want ook de verlichting wordt voortdurend gebruikt en misbruikt om verschrikkelijke toestanden goed te praten. Denk aan de nietsontziende brutaliteit waarmee Europa de rest van de wereld koloniseerde en aan de mensonterende slavernij van de zwarten in Amerika: twee eeuwen lang dood en ellende voor miljoenen mensen. Twee eeuwen van mensenverachting, die zeker niet vanuit het geloof werd ondersteund maar juist vanuit het pseudowetenschappelijk verlichtingsdenken van mensen als John Locke en de eerste presidenten van de USA.

Vloek
Mensen hebben God echt niet nodig om elkaar de duivel aan te doen. Maar, naast de vaststelling van het misbruik dat o.m. van godsdienst wordt gemaakt toont historisch onderzoek nog iets anders, iets dat zo mogelijk nog meer ontstelt en verontrust: de onvermijdelijkheid van geweld. Uit heel de geschiedenis blijkt dat geen enkele staat en geen enkele beschaving het kan doen zonder structureel geweld. Gewoon om te overleven. Dat is een heel ontnuchterend maar vaststaand feit. Het is een vloek waar vroeg of laat alle religieuze en alle vredelievende mensen mee geconfronteerd worden, in alle culturen. In Egypte, Mesopotamië, in het middeleeuwse Europa, in Indië, in China, overal. Staatsgeweld is onvermijdelijk. Eveneens is het duidelijk dat de seculiere staat absoluut niet vredelievender is gebleken dan welk religieus geïnspireerd regime ook. Integendeel. Elk religieus geloof gaat er op een of andere manier vanuit dat je een andere mens moet behandelen zoals je zelf wil behandeld worden. Bovendien heb je als gelovig mens het sterke besef dat de grond van het leven de mens transcendeert, dat wij niet zelf de ultieme norm zijn. Vandaar ook de milderende, meer vredelievende impulsen die in alle tijden en in alle culturen ook altijd zijn uitgegaan van religieuze mensen. Neem dat weg en laat ideologie en staatsgezag zich alleen beroepen op wetenschap en rationaliteit en niets kan de waanzin nog inperken, zoals de 20ste eeuw ten overvloede heeft aangetoond. Om Talleyrand (met enige fantasie) te parafraseren: godsdienst uit de samenleving bannen is erger dan een misdaad. Het is een stommiteit.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s