Gezond schuldgevoel

Zondag 23 oktober 2016, 30ste zondag door het jaar (jaar C)

“Het gebed van de nederige dringt door de wolken heen” (Sir 35, 21).
“De Heer is de verhevene die let op de geringe, maar op de trotse neerziet van omhoog” (psalm 138). “De Heer drijft vermetelen uiteen, eenvoudigen brengt hij tot aanzien” (Lc 1, 51-52). En ” … al wie zich verheft zal vernederd worden, maar wie zich vernedert zal verheven worden (Lc 18, 14). Tot daar een losse greep citaten uit zowel het Nieuwe als het Oude Testament – je kan er nog gemakkelijk 50 of 100 soortgelijke vinden – die allemaal in dezelfde richting wijzen: God kan het echt niet op prijs stellen wanneer mensen vanuit een groot gedacht over zichzelf anderen minachten. Wat Hij dan juist wel waardeert, is wanneer mensen eerlijk naar zichzelf durven kijken om te zien wie ze werkelijk zijn: onaffe wezens met vaak lachwekkend kleine kantjes maar ook met minder onschuldige, soms zelfs heel kwalijke neigingen en handelswijzen. Bovendien lijkt God zich niet te beperken tot het waarderen van nederigheid en het verwerpen van hoogmoed. De Bijbelteksten geven ook aan dat God er behagen in schept om nederige mensen te verhogen en de hoogmoedige te vernederen.

Niet leuk
En nu weet ik niet of dat echt zo’n “blijde boodschap” is voor onze tijd.
In ieder geval geen leuke. Toch zeker niet in onze “goed-gevoel-cultuur”, die er ons voortdurend wil van overtuigen dat we juist géén gering gedacht over onszelf mogen hebben omdat dit zelfs een beetje ziekelijk zou zijn … Ik denk daarom dat we hier serieus moeten onderzoeken of die twee visies wel te verzoenen zijn. Enerzijds het standpunt verwoord in de Bijbel en aan de andere kant wat ons vandaag verteld wordt door televisiedokters en -psychologen, in populaire rubrieken in de roddelblaadjes en in allerlei voel-je-happy-artikelen en horoscopen. En die het allemaal hebben over de noodzaak van een goed gedacht over jezelf te hebben, fier te zijn op wie je bent en wat je kan. Terwijl de Bijbel juist nederig-zijn aanprijst.

Onderscheid
In feite hebben ze allebei gelijk. Maar de Bijbel heeft toch nog een beetje meer gelijk dan de rest. En wel hierom: al die programma’s en artikelen en rubrieken richten zich tot de mensen in onze samenleving die géén filmsterren of voetbalgoden zijn en dus nogal eens het gevoel hebben niet mee te kunnen. Mensen die lijden onder een laag zelfbeeld, die last hebben van dipjes, soms zelfs van depressies, dé ziekte van onze tijd. En omwille van het therapeutisch en het voorkomend karakter zijn al die boekjes en programma’s en artikelen ook waardevol voor die mensen. Ook de voortdurende aansporing om juist niet gering over jezelf te denken maar juist jezelf ervan te overtuigen dat je de moeite waard en “bijzonder” bent is, in die omstandigheden, goed. Je kan raadgevingen die mensen helpen om een gezonder beeld over zichzelf te krijgen en om hun zelfvertrouwen te versterken moeilijk strijdig met het Evangelie noemen. Zeker als je beseft dat de boodschap van Jezus juist bedoeld is om mensen te bevrijden en recht te trekken. De Bijbelse aansporing tot nederigheid geldt voor mensen die zich goed in hun vel voelen en helemaal niet gering over zichzelf denken. En die precies daardoor de kans lopen om aan de andere kant van hun paard te vallen. De kans lopen om een al té gezond gedacht van zichzelf te krijgen en andere mensen te minachten. En om door het breed uitsmeren van hun al dan niet vermeende kwaliteiten, juist gaan maken dat andere mensen in hun schelp kruipen en maar minnetjes over zichzelf gaan denken. Vandaar de altijd terugkerende Bijbelse vraag om je nederig op te stellen. D’r is echter nog een andere reden.

Naakt
En dat is het feit dat wij ons ronduit belachelijk maken wanneer wij, staande voor God, ons snoeverig en pretentieus opstellen. Wij zijn nu eenmaal, om het met een typisch religieus woord te zeggen, wij zijn nu eenmaal zondige mensen. Dat wil zeggen dat onze daden lang niet altijd zijn ingegeven door liefde en door er-willen-zijn-voor-de-anderen. Integendeel, vaak zijn ze ingegeven vanuit de sterke drang in ons om op de eerste plaats voor onszelf te zorgen. Wij kunnen dat misschien wel handig verstoppen voor andere mensen, maar voor God staan we naakt en wij stellen ons alleen maar aan als wij ons anders willen voordoen dan we zijn. Het is zeker niet de taak van het geloof om ons een vals schuldbesef aan te praten. In onze tijd is daar echter weinig gevaar voor. Wij zijn eerder in een ander bedje ziek. Alles “mag”, zolang het niet verboden is of zolang je niet “gepakt” wordt. Het is dus wel degelijk de taak van de religie om ons aan een gezond schuldbesef te helpen.

Ken jezelf
Wij zijn allen zondaars, de een wat meer dan de ander, je moet gewoon nuchter en eerlijk naar jezelf durven kijken om te beseffen dat je regelmatig zaken denkt of zegt of doet die je liever toegedekt wil houden omdat ze weinig met liefde en veel met egoïsme te maken hebben. Dat besef is dáárom zo belangrijk, omdat het ons helpt om heel wat milder te oordelen over andere mensen, om te vermijden dat we hen om hun fouten en tekorten gaan minachten. Bovendien zijn het heel vaak onze eigen fouten die wij, sterk uitvergroot, “ontdekken” en verafschuwen bij anderen. Dát durven zien maakt nederig. En ook milder en verdraagzamer …

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s