Het O-woord

Zondag 25 februari 2018 – Tweede zondag van de Veertigdagentijd (jaar B)

Eigenlijk heb ik het altijd een beetje raar gevonden dat men in de jaren zestig de woorden “Mis” en “H. Misoffer” radicaal en definitief verving door “Eucharistieviering”. Ten eerste al omdat het woord “viering” gegarandeerd verkeerde verwachtingen oproept. Je denkt daarbij aan eten en drinken, aan feesten en plezier maken. En dat valt dan wel enigszins tegen. Maar vooral ook omdat bij het opstellen van zo’n vieringen (iets wat in die tijd ook in de mode kwam) nogal eens finaal voorbij gewalst wordt aan datgene waar het in een Eucharistie wezenlijk om zou moeten gaan: het herdenken en aanwezig-stellen van het leven, de dood en de Verrijzenis van Jezus Christus. Maar, hoe raar ik het ook vond, ik begrijp natuurlijk wel waar het vandaan kwam. Het was het woord “offer” dat weg moest.

Christus
In de romantische periode van de 19de eeuw hoorde het brengen van offers helemaal thuis, maar in onze tijd is “offer” bijna een vies woord geworden. Blijkbaar riep het offer van Christus ook allerlei associaties op met een soort sadistische God, die een offer eiste om Hem goedgunstig te stemmen t.a.v. een zondige mensheid. Dat was natuurlijk een puur heidense of op z’n minst oudtestamentische gedachte, een verkeerde interpretatie van het offer van Jezus. Maar het was wel omwille van die verkeerde interpretatie dat het woord “offer” weg moest en dat men een essentieel christelijk gegeven liet vallen. Het oer-christelijk gegeven namelijk dat Jezus wel degelijk het offer bracht van zijn leven. Niet alleen toen hij stierf aan het kruis maar zijn hele leven was één grote zelfgave, één groot zichzelf wegschenken. Eén groot offer, uit liefde voor ons. Je kan dat niet zomaar wegmoffelen zonder het christendom zelf zwaar te verminken. En toch is precies dat op grote schaal en ook grondig gebeurd in de Westerse Kerk.

Lamentabel
En dat stond natuurlijk niet alleen. Het had een functie binnen het grotere geheel. En dat grotere geheel, dat was het uithollen van de Menswording en de goddelijkheid van Christus. Het herleiden van Christus tot een groot profeet, en van zijn leer tot een moraal. De gedachte dat je voor die moraal eigenlijk geen God nodig hebt, is dan niet ver meer. En al die zaken tezamen zijn voor een groot stuk verantwoordelijk voor de lamentabele toestand waarin ons geloof zich momenteel in onze streken bevindt. Wanneer geloof een ethische code wordt en de levende God een abstract principe, dan is geen mens nog geïnteresseerd. Bij geloof is het immers juist die geheimzinnige kracht die wij God noemen, die ons boeit. Die ontzagwekkende Kracht die achter het leven staat en die de hele kosmos draagt, die houdt ons bezig. Het is de mogelijkheid om met die Kracht in contact te treden die ons intrigeert. En die mogelijkheid wordt ons juist geboden in de figuur van Jezus. Wanneer dat wegvalt bij de geloofsoverdracht thuis en op school, blijft er alleen een onaantrekkelijk en zelfs slaapverwekkend moralistisch restant over waar geen mens zich nog druk over maakt.

Normaal
Waar wij het vandaag echter vooral willen over hebben is de offergedachte die altijd centraal gestaan heeft in het christelijke vasten. De gedachte namelijk dat als je je wil bekeren, als je een beter mens wil worden, als je echt iets wil betekenen voor anderen, als je echt van iemand houdt, dat het brengen van offers dan een normaal verschijnsel is. Bij een spectaculaire ommekeer, als je bijvoorbeeld met een verslaving breekt, is het nogal duidelijk dat er offers moeten gebracht worden. En ook als je allerlei negatieve of agressieve neigingen in jezelf wil overwinnen, dan zal je daar offers moeten voor brengen. Ook dat is, denk ik, voor iedereen duidelijk. Maar je kan ook offers brengen uit liefde. En dat is géén buitenissige gedachte. Je komt het voortdurend tegen in het dagelijkse leven.
Moeders bijvoorbeeld, brengen regelmatig grote en kleine offers omdat zij het welzijn van hun kind boven hun eigen gemak stellen. En hetzelfde doen vrienden en geliefden.

Levensoffer
Wij zeggen precies hetzelfde over Jezus: dat Hij het offer van zijn leven bracht uit liefde voor ons. Om ons te verlossen. Om de weg voor ons vrij te maken of hoe je het ook wil formuleren, afhankelijk van de tijd en de christelijke Kerk waartoe je behoort. De formulering is niet belangrijk en kan verschillen. En ook over het mechanisme, de manier waarop die bevrijding in zijn werk ging, hebben wij afwijkende meningen. Maar allen geloven wij dat door het offer van Jezus de hele mensheid kind van God werd. Toen Jezus vrijwillig de dood inging, liever dan één woord over God-die-liefde-is terug te nemen, was dat plaatsvervangend. Hij deed het in onze naam. Het was een offer uit liefde, dat zijn onvoorwaardelijk vertrouwen in God, zijn onwankelbaar geloof in God bewees. En hoewel Hij, Gods zoon, volledig mens was, verzoende Hij op die manier alle mensen met God. Ik ben geen theoloog en waarschijnlijk zeg ik het allemaal niet zo goed. Maar dat is wat ik geloof als christen. Ik geloof dat Jezus de weg is naar God. En dat ook wij alleen maar door kleine en grotere offers te brengen dichter bij Hem en bij een zinvol leven kunnen geraken. En dat de vastentijd daarbij een oefentijd bij uitstek is.

Uitverkoop
Ik weet dat spreken over het brengen van offers verschrikkelijk klassiek klinkt. Zeker in een tijd dat het geloof in ons deel van de wereld wel lijkt te verdampen in een orgie van alleen maar willen genieten. Maar juist nu mogen wij geen uitverkoop houden. Ooit komt er een draai en willen de mensen terug iets diepers dan “Temptation Island”. En dan zal blijken dat alleen een onversneden christendom de storm doorstaan heeft. Niet de grijze moralistische afkooksels ervan.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s