De binnenkant van de wet

Zondag 2 september 2018 – 22ste zondag door het jaar (jaar B)

De centrale gedachte in het joodse geloof is de verbondsgedachte: het verbond tussen God en Israël. God zal zorg dragen voor zijn volk, maar het volk moet zich dan ook strikt houden aan de voorschriften van de Thora.
Het tot in de kleinste details naleven van niet alleen de 10 geboden maar ook nog de meer dan 600 andere voorschriften, geboden en verboden, was voor de joden ook een middel om hun eigen identiteit te benadrukken.
Militair en economisch betekende Israël niet veel, vergeleken met de omringende grote naties: Egypte, Babylon, Assyrië en Perzië. Wellicht hielp het rigoureus naleven van hun wetten hen ook om niet cultureel opgeslorpt te worden door andere volkeren. En heeft de opvallende kledij en haartooi van de orthodoxe joden ook vandaag nog dezelfde functie als 2000 en 3000 jaar geleden.

Pervertering
Het gevaar dat daarbij voortdurend op de loer ligt laat zich raden: het gevaar van wetticisme. Het gevaar dat men zich strikt houdt aan de letter van de wet en dat men de geest van de wet verwaarloost. Het gevaar dat je bijvoorbeeld wel zeer secuur alle reinigingsvoorschriften vóór het eten nakomt, maar geen moment meer stilstaat bij de gedachte dat je met “propere handen” in het leven moet staan en je niet met vuile zaakjes moet bezighouden.
Jezus kon absoluut niet overweg met wetticisme omdat dit een pervertering, een verwording is van iets dat op zichzelf goed is. Wetten, regels en reglementen zijn goed op zich, ze dienen het leven, maken het gewone leven zelfs mogelijk omdat ze de chaos tegengaan.

Tirannie
Zonder wetten krijg je automatisch het recht van de sterkste. Waar wetten onbestaande zijn of met de voeten worden getreden, worden kleinen en geringen altijd weggeduwd en onderdrukt door de sterken en de machtigen.
Een mooie illustratie van die gedachte vind je in de Verenigde Staten.
Bijna de hele Amerikaanse bevolking stamt af van mensen die in vorige eeuwen gevlucht zijn voor tirannie, wetteloosheid en onderdrukking. Afkeer voor tirannen en respect voor “Law en Order” zit de Amerikanen in het bloed. Vandaar dat in een doorsnee stad in dit toch wel zeer Bijbels gekleurde land, het meest imposante gebouw meestal niet de kerk maar het gerechtsgebouw is.
Wetten en regels beschermen mensen en maken het samenleven mogelijk.
Maar het gaat inderdaad om de geest van de wet, niet de letter. Ieder van ons kan zo uit de losse hand tientallen voorbeelden geven van situaties waarbij iemand iets doet wat totaal niet door de beugel kan en toch keurig binnen de lijntjes van de wet blijft.

Gebed
Vandaar dat Jezus zo scherp ingaat tegen wetticisme. Wellicht niet het minst omdat je het ook vaak tegenkomt in het godsdienstig leven.
Sinds vele jaren had ik de gewoonte aangenomen om mijn dagelijkse rozenkrans te bidden in de wagen. Dat feit alleen wees al een beetje in de richting van “niet te veel tijd verliezen”. Dat ik bovendien ook nog nooit tegen een boom ben aangereden bewijst dat ik toch nog altijd meer met de weg dan met het gebed bezig was. Ik ben daarmee dus gestopt en doe dat nu op een ander moment van de dag. Bovendien is het goed om extra zorg te besteden aan het spreken met God in je eigen woorden. Vijf of tien minuten met horten en stoten, stamelend of zelfs woordeloos, maar intens “bezig zijn” met God is veel belangrijker dan een uur gedachteloos en achteloos, geijkte gebeden opzeggen, de quota halen, het lijstje afwerken.
Een andere reden waarom het belangrijk is naar de binnenkant, naar de geest van de wet te kijken en ernaar te leven, is het feit dat je de formele wet ook kan gebruiken om er anderen mee om de oren te slaan. Je moet eens nagaan wat je eigenlijk beoogt als je termen gebruikt als “sorry, maar de wet is de wet” of “just is just” en “reglement is reglement”.
In ieder geval wil je daarmee niet het kameraadschappelijk samenleven bevorderen.

Haat
En dan is er tenslotte nog de meest zwaarwichtige reden waarom je meer moet letten op de geest dan op de letter van de wet. Leven naar de geest helpt het kwaad in jezelf in de kiem, van bij het begin, te bestrijden.
Als je razend op iemand bent moet je daar iets aan doen vooraleer je kwaadheid verziekt en blijvende haat wordt. Je mag dat niet onderschatten.
Iemand haten is willen dat die mens dood was, niets meer of niets minder.
Dat is echt geen boutade. Moesten wij leven in tijden van oorlog of revolutie, in een periode van wetteloosheid, dan zouden velen onder ons hier niet meer zitten, ze zouden zijn omgebracht. Zonder wetten eindigt haat in moord.
Iemand die Jezus wil volgen, zorgt ervoor dat er voor haat geen plaats is in zijn hart. En dat hij niet aan kwaad toekomt, niet uit schrik voor de wet en de straf maar omdat hij haat geen kans geeft om zich te ontwikkelen.
Als je iemand echt haat heb je in je hart die ander al vermoord.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s