Evangelie en verlichting

Zondag 6 januari 2019, Openbaring van de Heer – Driekoningen (jaar C)

Het feest dat wij vandaag vieren en dat in de volksmond gewoon “Driekoningen” heet, wordt in het Oosten met een Grieks woord “Epifanie” genoemd, wat Openbaring betekent. En dat feest wordt daar met evenveel luister gevierd als Kerstmis zelf. Op deze dag herdenken wij dat God zich in Christus aan alle volkeren heeft laten kennen als Brenger van het heil, als Diegene die redt. De drie heidense wijzen staan symbool voor alle volkeren. En ze zijn een voorafbeelding van de geloofszekerheid dat ooit de hele wereld Jezus zal erkennen als de Verlosser en meewerken aan de liefdevolle plannen van God met de mens. Dit zal echter niet zomaar, zonder slag of stoot, gebeuren.

Kwaad
Al van bij het prille begin, al van bij de geboorte van Jezus openbaart zich het Kwaad dat al zijn vernietigende kracht in de strijd zal gooien om de vestiging van het Rijk Gods, een vreedzame en liefdevolle, menselijke samenleving te dwarsbomen. Dat Kwaad (met een hoofdletter) bestaat. Het lijkt me buitengewoon onwaarschijnlijk dat iemand onder u het bestaan daarvan nog nooit zou gemerkt hebben. Het is natuurlijk heel moeilijk om in deze tijd nog te spreken over de duivel omdat de oude catechese, stripverhalen en films daar een heel dwaas en kolderiek figuurtje van gemaakt hebben. Maar volgens mij bestaat dat Kwaad wel degelijk. En met dat Kwaad bedoel ik iets “zelfstandigs”, iets dat een eigen leven leidt, dat niet helemaal samenvalt met het kwaad dat wij waarnemen: ziekten en natuurrampen, of het kwaad dat wij elkaar aandoen.
Het is iets dat daar wel een rol in speelt, maar dat blijkbaar over een eigen intelligentie lijkt te beschikken. Hier stop ik want het is zeker niet mijn bedoeling om duivel en demonen terug uit de kast te halen, ik ben veel te blij dat we eindelijk af zijn van onze angst voor de hel.

Iets
Maar voor mij is het duidelijk dat er “iets” is. Soms zeggen mensen dat over God: er is iets. Ze hebben een of een aantal ervaringen opgedaan, die hen ertoe doen besluiten dat God wel degelijk bestaat. Er is iets, zeggen ze dan.
Ik bedoel daarmee iets anders. Waarschijnlijk zal u van mij wel willen aannemen dat ik in God geloof. Wanneer ik dus zeg “er is iets” dan bedoel ik dat andere, die geheimzinnige Kracht die naar beneden zuigt en tegenwerkt.
En niet zo’n klein beetje. En die je trouwens ook vooral in jezelf waarneemt. Probeer maar eens om iets grondig ten goede te veranderen aan jezelf, om je leven bijvoorbeeld meer in overeenstemming te brengen met het evangelie. En je zal merken, diep in jezelf, dat a.h.w. hele legers in beweging gezet worden om dát te voorkomen. En ik denk niet – ik hoor u al afkomen – dat psychologische uitleg volstaat om dit verschijnsel te verklaren. Er is iets. En dat iets manifesteerde zich uiteraard ook bij de geboorte van Jezus. Het liet zich kennen in de weerzinwekkende figuur van Herodes. Jezus belichaamt al wat er aan goeds leeft in de mens en al wat goed is voor de mens: Jezus is zachtmoedig. Hij wil mensen bevrijden, rechttrekken, helpen, troosten, genezen, moed inspreken. En, vooral, hen verlossen van datgene waar zijn “tegenspeler” Herodes vol van is: ongebreidelde hebzucht en machtswellust en de vaste wil om alles meedogenloos uit de weg te ruimen wat hem daarbij hindert.

Verlichting
Nu we het toch over macht hebben, kunnen we misschien ook nog een ander probleem aanraken dat in onze dagen weer heel actueel geworden is. Gesteld dat datgene wat ons geloof van ons vraagt niet in overeenstemming is met wat de burgerlijke wetgeving ons oplegt, wat moeten wij dan doen? Ik denk dat voor christenen die vraag momenteel vlug beantwoord is. Wij hebben de Verlichting verwerkt. Eerst hebben wij er ons tegen afgezet. Daarna hebben wij er ons mokkend bij neergelegd. En uiteindelijk hebben wij de Verlichting omarmd en in ons hart gesloten. Goed beseffend immers dat die Verlichting diepchristelijke roots heeft en een aantal thema’s naar boven haalde die heel christelijk zijn maar voorheen niet echt uit de verf kwamen. Er zijn geweldige conflicten geweest tussen vertegenwoordigers van beide strekkingen. Maar dat ging altijd om de macht. Want er is geen enkele tegenspraak tussen het Evangelie en de Verlichting. Concreet wil dat zeggen dat wij er ons van bewust zijn dat wij christenen momenteel niet de enigen zijn in onze maatschappij. Dat wij samenleven met moslims, boeddhisten, atheïsten enz. en dat wij elkaar moeten respecteren. En dat kan het best door zelf respect te hebben voor een wetgeving die het respect voor elke groep garandeert. Dat houdt dus in dat christenen wel kunnen evangeliseren, mensen overtuigen, niet proberen om, vanuit een wereldse machtspositie, hun ideeën OP TE LEGGEN aan anderen.
Dat is ooit wel anders geweest. De gedachte dat God ooit “alles in allen” zal zijn en dat heel de wereld ooit de God van Liefde van Jezus zal erkennen en volgen, heeft wel eens aanleiding gegeven tot gewelddadige conflicten. Het waren tijden dat wij de ideologische toer opgingen en Christus op een weinig christelijke manier een handje wilden helpen. Wij hebben dat niet uitgevonden. Het is een typische kinderziekte waar elke gedachtestroom last van heeft. Wij zijn daar uit. Sommige anderen (ook sommige atheïsten!) duidelijk nog niet. Wij wel.

Relativisme
Ondertussen moeten wij ons, denk ik, ook hoeden voor relativisme. De wet vervangt voor ons nog niet het evangelie. De wet is vaak heel breed omdat zoveel mogelijk mensen en groepen zich in haar moeten kunnen vinden.
Wij, christenen, gaan die wet niet minimaliseren, maar Jezus vraagt méér van ons dan wat de burgerlijke wet voorschrijft of toelaat. De rechtstaat schept een kader waarbinnen de verschillende levensbeschouwingen kunnen samenleven.
Maar de wetten vervangen de levensbeschouwingen niet. Steeds meer mensen vinden het al lang goed als ze in orde zijn met de wet. En dat is ook een levenshouding natuurlijk. Maar het is zeker niet de christelijke.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s