Ontwrichtend individualisme

Zondag 23 augustus 2020, Eenentwintigste zondag door het jaar (jaar A)

Soms zeggen mensen mij na een preek: jij hebt me dunkt iets tegen genieten. En dan bekijken ze mij eens goed. En dan hoor je ze denken: dat zou je nochtans niet zeggen. En terecht natuurlijk.
Want als er één strekking is die zowat elk geloof af en toe teistert en waarvoor ik geen enkele sympathie koester, dan is dat wel: overdreven ascetisme.
Het op voorhand verketteren van alles wat leuk en aangenaam is.
Het je lichaam zelfs kwalijk nemen dat het honger en dorst heeft.
Ik vind dat volslagen maf, want hoe je het ook draait of keert: het leven is een geschenk, een kans die je krijgt. Ondanks de schrijnende ongelijkheid, vaak al vanaf het begin ervan, en ondanks alles wat je kan overkomen, al wat je leven tot een nachtmerrie kan maken, in wezen is het een kans die je krijgt om er iets moois van te maken.
Een kans om met al de kracht en de creativiteit die je in je hebt, er iets moois van te maken voor jezelf en voor de anderen.

Heilige Economie
Vooral dat laatste: er mee zorg voor dragen dat ook anderen van hun leven iets moois kunnen maken, staat in onze tijd op een lager pitje. Zo erg zelfs, dat je meer en meer kan spreken over een beschaving die gebaseerd is op individueel eigenbelang.
Er zijn ook geen grote ideologieën meer die erop uit zijn om het lot van de mensen of van grote groepen mensen te verbeteren.
Er is alleen nog het alles dominerende, door niemand nog in vraag gestelde kapitalistisch systeem met in het centrum daarvan de Heilige Economie. Dat is momenteel niet langer een typisch westers, maar een mondiaal verschijnsel geworden. Ook in zogenaamde communistische en islamitische landen krijgen de mensen van de media dezelfde of soortgelijke reclameboodschappen voorgeschoteld als wat wij hier dagelijks te verwerken krijgen.
Van Hitler en zijn nazi’s wordt vaak gezegd dat hun succes kwam van het beroep dat ze deden op de laagste driften in de mens: haat, wraakzucht, woede en angst.
Maar de “gevoeligheden” waar onze reclame en dus ook ons systeem beroep op doen, zijn al niet veel fraaier: ijdelheid, hebzucht en egoïsme.

Verbondenheid
En op termijn heeft dat natuurlijk kwalijke gevolgen.
Dat super individualisme, dat zijn wortels heeft in het westen, is momenteel als een pandemie doorgedrongen tot in de verste uithoeken van de wereld.
En vernietigt, overal op zijn weg, eeuwenoude vormen van verbondenheid tussen mensen.
De technologie en de media overbruggen wel enorme afstanden, maar ze brengen geen nieuwe verbondenheid.
Dat mensen, in tegenstelling tot vroeger, je niet meer groeten op straat tenzij ze je heel goed kennen, dat merken ze evengoed in New Delhi en Hongkong en in de Kaukasus als in Lubbeek en in Leuven.
Het extreem individualisme is vooral echter ook, hoe raar dit ook mag lijken, oorzaak van nieuwe en extreme vormen van verbondenheid, die zich op een gewelddadige wijze richt tegen anderen. Daar is een verklaring voor.

Woede
Men kan mensen heel lang een soort Amerikaanse droom van vrijheid, rijkdom en succes voorspiegelen, maar na een tijd beginnen grote groepen door te hebben dat zij daar toch niet voor in aanmerking komen.
En dat brengt groeiende frustratie en woede teweeg.
Want ondertussen worden ook de mensen in de sloppenwijken overal ter wereld overspoeld met beelden van de superrijken, die het wél gehaald hebben.
En dan gebeurt er iets heel curieus. De verongelijkten, die maar niet aan de bak komen, keren zich niet tegen diegenen die succes hebben, want dat blijven hun voorbeelden waar ze naar opkijken. Maar ze gaan op zoek naar zondebokken die er oorzaak van zijn dat zij het niet haalden. En dat zijn dan “nogal vlug” de mensen met een andere huidskleur, een ander geloof, nationaliteit of cultuur. En dat is, in onze tijd, de oorzaak van terrorisme en oorlogen.
Zo wordt het ook duidelijk dat bijvoorbeeld religieus fundamentalisme weinig met religie te maken heeft. Radicale moslims en hindoenationalisten staan op hun zogenaamde superioriteit, juist omdat ze hun religieuze identiteit zijn kwijtgeraakt. Hun traditionele levenswijzen zijn omgevormd tot agressieve ideologieën, en de aanhangers zijn mensen die vaak nooit in een moskee of een tempel zijn geweest.

Corona
Je kan gerust stellen dat de op individueel eigenbelang gebaseerde samenleving dé ergste neergang is die wij meemaken sinds de val van Rome.
En raar genoeg kan juist de coronacrisis ons helpen om de eerste stappen te zetten naar de uitgang. Een voorbeeld: er zijn nogal wat mensen onder ons die al die maatregelen overdreven vinden. Diep in ons hart denken we dan dat wij sterk genoeg en safe zijn. Maar laten we dan eens proberen alle regels strikt na te leven, gewoon uit respect en bezorgdheid voor mensen die wél angst hebben en die gevaar lopen.
Als dat lukt, zijn we al een heel eind op weg naar genezing van onze samenleving.

Inspiratie: “Tijd van woede, een geschiedenis van het heden”, Pankaj Mishra

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s