Mensen waar je kan op bouwen

Zondag 27 september 2020, Zesentwintigste zondag door het jaar (jaar A)

“Geef niet toe aan partijzucht en ijdelheid”, zegt Paulus, “maar acht de ander hoger dan jezelf”. “Laat niemand alleen zijn eigen belangen behartigen, maar liever die van zijn naasten”. Klinkt een beetje raar vandaag.
Als moderne, geciviliseerde mens die geleerd heeft niet over zich heen te laten lopen en op te komen voor jezelf, word je niet meteen wild van die woorden.
En toch heeft Paulus het hier over een van de grondhoudingen die een christen zouden moeten kenmerken.
Waar gaat het over? Paulus wil hier de eensgezindheid en samenhorigheid onder de christenen promoten. De eenheid in denken en doen, met de onderlinge liefde als band.

IJdelheid
Als er nu één ding is dat samenhorigheid brutaal doorkruist, dan is dat ijdelheid, de mening dat ik belangrijker ben dan een ander.
En dat dus ook op de eerste plaats mijn persoonlijke belangen moeten verdedigd worden. Partijzucht heeft hier trouwens niets te maken met politieke zeden. Paulus bedoelt daarmee gewoon het zoeken van bondgenoten om je ijdelheid en je eigenbelang te dienen.
Terwijl je als christen op de eerste plaats moet goed willen zijn voor de anderen.
Er staat letterlijk: de ander hoger achten dan uzelf.
Belangrijk is hier te zien dat het niet gaat over gevoelens van minderwaardigheid, met een beetje minnetjes denken over jezelf. Integendeel. Het is juist vanuit een gezond gedacht over jezelf en vanuit de zekerheid dat de Heer hierin achter je staat, dat je een stap opzij kan zetten en de ander kan laten voorgaan.

Dienen
Goed zijn voor, goeddoen aan een ander, heeft voor een christen niet op de eerste plaats te maken met aanleg of gevoelens. Je wil gewoon goed zijn omdat je precies daarin beeld van God bent. Als in Genesis staat dat wij geschapen zijn naar Gods beeld en gelijkenis, dan wil dat niet zeggen dat er enige fysieke gelijkenis is tussen ons.
Maar dat wij God, die ook in ons aanwezig is, in de wereld laten komen, telkens als wij goed zijn voor anderen.
En omdat dit voor zelfbewuste mensen lang niet gemakkelijk is, gooit Paulus nu alles in de strijd om ons te overtuigen. En dan krijgen wij die geweldige ode aan de nederigheid van de Heer:
“Hij die bestond in goddelijke majesteit, heeft zich niet willen vastklampen aan de gelijkheid met God. Hij heeft zichzelf ontledigd en het bestaan van een slaaf op zich genomen”.
Hoe zouden wij ons dan nog te goed kunnen voelen om onze eigendunk opzij te zetten en de andere mensen te dienen? Als God zelf zich niet te goed voelde om af te dalen naar ons niveau. En om, in Christus, een slavenbestaan op zich te nemen en ons te dienen. Te sterven zelfs, om ons het leven te schenken.
Om ons te verlossen uit de zinloosheid en het niets.

Verhaaltje?
En na die indrukwekkende tekst van Paulus voegt de Kerk daar in de lezing van vandaag, bijna achteloos, een klein parabeltje aan toe.
Een tekstje dat je, als je het hele evangelie leest, nauwelijks opvalt en dat je zeker niet bijblijft. Een volkomen onbelangrijk stukje lijkt het wel.
Maar niets in het evangelie is onbelangrijk, geen enkele zin, geen enkel woord.
Het gaat over twee zonen die op de vraag van hun vader om hulp op zijn akker, totaal verschillend reageren. De één zegt OK, ik zal het doen, maar hij doet het niet, de ander zegt neen, maar later krijgt hij spijt en doet het toch.
Een schijnbaar banaal verhaaltje, maar eigenlijk een zeer venijnig verhaaltje.
Omdat het een van de pijnlijkste trekjes, zeg maar farizeïsche trekjes, blootlegt waaraan de volgelingen van Jezus zich nogal eens bezondigen: ja zeggen, maar niet doen. Beamen wat Jezus zegt, helemaal akkoord gaan met wat Hij van ons vraagt, maar het vertikken om het ook in praktijk te brengen.
Heel curieus. Want ook als wij in ons gezinsleven en in ons beroepsleven meestal mensen uit één stuk zijn, die doen wat ze zeggen, is dat ineens veel minder voor de hand liggend als het gaat om wat Jezus van ons vraagt. Ook al beweren wij daar helemaal achter te staan.
Bijvoorbeeld dat wij de ander moeten hoger achten dan onszelf of dat onze liefde en onze genegenheid vooral moeten uitgaan naar de armen en de uitgestotenen. Dat zeggen wij wel, maar in de praktijk leggen wij vaak toch andere prioriteiten.
Voor Jezus kan dat niet. No way!
“Die zeggen en niet doen”.
In zijn ogen één van de ernstigste vergrijpen die er zijn.

Uit één stuk
Hoe komt dat eigenlijk, dat wij zo vaak in dat bedje ziek zijn?
Ik weet het ook niet. Misschien zijn wij te sterk overtuigd geraakt van de eindeloze barmhartigheid van onze God. En van zijn beslistheid om ons niet 7 maal, maar 70 maal 7 maal, dat wil zeggen altijd te vergeven?
Misschien. Maar laten wij dan tenminste ons best doen om ook op godsdienstig gebied meer mensen uit één stuk te worden. Mensen die er voortdurend op bedacht zijn hun daden in overeenstemming te brengen met wat ze in geloof beweren.
Als wij een echt alternatief willen bieden aan een wereld die verder afzakt naar onverschilligheid en nihilisme, dan moeten wij meer geloofwaardig worden, minder tweeslachtig, meer christenen uit één stuk.

Rechtvaardigheid: het fundament

Zondag 20 september 2020, Vijfentwintigste zondag door het jaar (jaar A)

Ik heb ooit een man gekend, Frans, die in zijn jeugd voor priester studeerde.
Maar er was iets misgelopen in zijn hersenen, met blijvende schade tot gevolg.
In het bedrijf waar ik toen werkte verdiende Frans een karig boterhammetje met het opknappen van kleine klusjes. Tijdens de pauzes en na het werk praatte hij nog altijd graag over God en over zijn geloof.
Maar als je het ook maar even had over de liefde van God dan keek hij je strak aan en hij zei dan, met opgestoken wijsvinger, bijna theatraal: “God zal dan wel liefde zijn, maar Hij is bovenal oneindig rechtvaardig”.
En in de ogen van Frans zag je dan plechtstatige ernst, maar toch vooral ook: angst. Frans zal nu al wel jaren in de hemel zijn, stellig tot zijn eigen blije verwondering. Hij vertegenwoordigde (of was de dupe van) een strekking binnen het geloof die in het Calvinisme en het Jansenisme haar hoogtepunt vond en die een domper zette op elke vreugde die normaal van het geloof zou moeten uitgaan.
Die angst voor God of de goden is heel oud en marcheert eigenlijk al van in de oertijd met ons mee doorheen de geschiedenis.
Vandaar dat Jezus zoveel belang hecht aan het bekendmaken van God als een liefdevolle Vader, die onvoorwaardelijk van ons houdt.
Omdat angst voor God ons belet om ook maar enigszins van God te houden, nota bene het belangrijkste gebod. Terwijl diezelfde angst ons eveneens belet om te genieten van Zijn liefde voor ons, de kern van de Evangelische Boodschap. Je zou dus al voor minder op je qui-vive zijn!
Maar, als God zo liefdevol en barmhartig is, is Hij dan niet rechtvaardig? Jazeker. Maar zijn barmhartigheid, zijn vergeving en zijn liefde overtreft zijn rechtvaardigheid. Dat is het klassieke antwoord.

Onrecht
We moeten hier echter wel bijzonder goed oppassen dat we een uiterst belangrijke zaak als rechtvaardigheid niet minimaliseren.
Het verlangen naar rechtvaardigheid staat iedere mens in het hart gebrand en er zijn in de Bijbel maar weinig woorden die vaker gebruikt worden dan recht, rechtvaardigheid en gerechtigheid.
Zonder rechtvaardigheid staan we nergens, niet als persoon en niet als gemeenschap.
Onrecht is oorzaak van ruzie, geweld en zelfs van doodslag. En maatschappelijk zet het groepen en klassen tegen elkaar op. Maatschappelijk loopt onrechtvaardigheid altijd uit op onderdrukking, tirannie en op verzet daartegen.
Het is oorzaak van onlusten, revoluties en oorlogen. Het ontwricht het samenleven van mensen. Het heeft alleen maar chaos en ellende tot gevolg.

Bijbels
Ik ben nog nooit in Amerika geweest. Maar wat mij altijd opvalt in films of reportages over de Verenigde Staten, dat zijn de beelden van zo’n typisch Amerikaans stadje, middelgroot en zonder wolkenkrabbers.
Hoewel het vaak gaat om een diepreligieuze gemeenschap, is het grootste, meest imposante gebouw niet de kerk maar het gerechtsgebouw. En dat komt omdat de Amerikanen afstammelingen zijn van mensen die vroeger uit alle delen van de wereld daar naartoe gevlucht zijn om te ontsnappen aan het onrecht en de onderdrukking die ze in hun land moesten ondergaan vanwege despoten die lak hadden aan wetten en rechtvaardigheid. Vandaar ook de Amerikaanse gevoeligheid voor vrijheid en recht.
Een bijna obsessieve gevoeligheid, die diepe Bijbelse roots heeft.
Want daar mag geen enkel misverstand over bestaan, de Bijbel is daarover zeer formeel: een serieuze samenleving is alleen maar mogelijk als er een stevig wettelijk kader is en als er instellingen en mensen zijn die die wetten ook kunnen doen naleven. Als dat er niet is heerst de wet van de jungle, de wet van de sterkste, de totale willekeur en zit je binnen de kortste keren met uitbuiting en onderdrukking.
Salomo was de grootste koning van Israël ooit, niet omdat hij een groot veldheer was, maar omdat hij als geen ander recht kon spreken en wijze oordelen vellen.
Israël heeft zelfs een hele periode gekend waarin het land niet door koningen werd bestuurd maar door rechters.

Vergeving
Rechtvaardigheid komt eerst, vormt de basis, de voorwaarde. En daarbovenop komt dan de barmhartigheid, de vergeving.
Ook in de biecht is dat zo. Je krijgt niet zomaar vergeving. Het kwaad dat je hebt aangericht en dat je kan herstellen, moet je ook eerst herstellen (bijvoorbeeld wat gestolen is terugbezorgen aan de eigenaar) en dan kan je vergeving krijgen.
Barmhartigheid is een typisch kenmerk van God. En daarom wordt van de gelovigen dezelfde houding verwacht.
Maar barmhartigheid kan nooit de plaats innemen van rechtvaardigheid.
Eigenlijk is barmhartigheid niet alleen een kenmerk, maar ook een privilege van God.

Beperking
Voor mensen zijn de mogelijkheden op dat gebied zeer beperkt.
Ik kan alleen maar mensen vergeven die mij persoonlijk (of mijn nabestaanden) kwaad hebben berokkend. Het zou erg misplaatst zijn als ik iemand het kwaad zou vergeven dat hij andere mensen heeft aangedaan. Dat mag ik niet. Dat kunnen alleen God én de slachtoffers zelf. Omgekeerd, maar op dezelfde wijze, moet ik geen vergeving vragen voor iets wat anderen gedaan hebben en moeten Duitse jongeren bijvoorbeeld zich niet schuldig voelen voor wat Hitler 70 jaar geleden heeft misdaan.
Schuldig ben je alleen als je zelf iets misdaan hebt, het mogelijk gemaakt of er aan meegedaan hebt. Maar vergiffenis vragen voor wat anderen hebben aangericht is niet alleen misplaatst, het heeft zelfs iets arrogants.
Laten we het simpel houden.
Vergiffenis vragen voor wat we zelf misdaan hebben is al moeilijk genoeg.

Vergeven: een christelijke plicht

Zondag 13 september 2020, Vierentwintigste zondag door het jaar (jaar A)

Vele jaren geleden was de Luikse PS-er André Cools één van de machtigste politici in ons land. Je kon in België bijna geen enkele beslissing meer nemen zonder hem daarin te kennen.
Van deze André Cools werd ooit de uitspraak genoteerd: “Moi, je ne pardonne jamais – Ik vergeef nooit”.
Het was een statement met een zeer hoog machogehalte. De boodschap was: voor mijn vrienden ga ik door een vuur. Maar als je mij dwars zit of zelfs verraadt, dan zal ik je vinden.
“Moi, je ne pardonne jamais!”. En hij voegde er nog iets aan toe: “Je ne suis pas chrétien”. En dat was een veelzeggende verduidelijking.
Want iemand vergeven is inderdaad typisch christelijk. Ik meen zelfs exclusief christelijk.

Plicht
Andere geloven en ook de niet-religieuze stromingen en instellingen (zoals ons eigen rechtssysteem bijvoorbeeld) benadrukken de rechtvaardigheid. Wat inhoudt dat het kwaad wordt bestraft. Punt, andere lijn.
Zelfs als in andere godsdiensten aangemaand wordt om wat verkeerd was te vergeven, meen ik (want ik ben geen specialist) dat het gaat over het vergeven van volksgenoten of geloofsgenoten. Niet van anderen.
In ieder geval is het zo, dat geen enkele leer zo’n sterke nadruk legt op de plicht om te vergeven als het christendom.
Waarom eigenlijk? Waarom is fouten vergeven zo belangrijk?
Waarom kan gewoon rechtvaardigheid, d.w.z. het bestraffen van het begane onrecht niet volstaan? Waarom is voor Jezus die loodzware eis om iedereen die je wat aangedaan heeft te vergeven, van harte te vergeven zelfs, zo belangrijk?

Reden
Want het is inderdaad een loodzware, bijna niet uit te voeren eis.
Andere godsdiensten geven vaak de indruk dat ze de mensen allerlei voorschriften, geboden en verboden opleggen waar een christen geen omkijken naar heeft.
Waardoor je de indruk zou kunnen krijgen dat met wat Christus van ons vraagt veel gemakkelijker te leven valt dan met, bijvoorbeeld, al die zeer concrete voorschriften uit de Thora (méér dan 600) die iedere vrome jood moet navolgen in zijn gewoon dagelijks leven.
Maar dat is niet zo. Want wat is het moeilijkst: een of andere vleessoort vermijden (terwijl er zoveel andere en veel lekkerder keuzen mogelijk zijn) of iemand van harte vergeven die jou of een van je dierbaren hatelijk behandeld heeft?
Ik denk dat dit duidelijk is. Maar waarom staat Jezus zo sterk op die vergeving?
Omdat God liefde is.
En omdat Hij liefde is en van ons houdt, wil Hij dat ook wij liefdevolle wezens worden.

Moeilijkheid
Maar wij zondigen voortdurend, ook als we ons best doen om andere mensen te worden.
Vaak is de drang naar het foute sterker dan onszelf.
Paulus zegt: “Het goede dat ik wil doen, doe ik niet en het kwade dat ik niet wil, doe ik wel”. En dus blijft er, als God van ons houdt en als onze vrijheid Hem lief is, niets anders over dan ons te vergeven. Maar God verlangt van ons hetzelfde.
En hier komt de parabel van vandaag in de picture.
Een man zijn schuld, wordt grootmoedig kwijtgescholden. Maar eens die zaak geregeld, treedt hij bijzonder hardvochtig op tegenover een collega van hem die hem een veel kleiner bedrag schuldig was. En dáárvoor wordt hij zwaar gestraft door zijn Heer.
Belangrijk is hier: hij wordt niet gestraft voor zijn oorspronkelijke fout (de schulden die hij had), maar voor het feit dat hij onbarmhartig was voor een ander. Terwijl zijn eigen schuld vergeven was, kon hij geen vergeving opbrengen voor die andere.
Hij wordt dus gestraft.

Bevrijding
Het is belangrijk te zien dat Jezus’ eis om te vergeven de rechtvaardigheid niet opheft, maar daar als het ware de bekroning van is. De woorden rechtvaardigheid en gerechtigheid komen op bijna elke bladzijde van de Bijbel voor.
Maar rechtvaardigheid stelt alleen maar “orde op zaken”. En vaak blijft aan weerskanten rancune en een sterk negatief gevoel, vaak zelfs het verlangen naar wraak. Echt bevrijdend wordt het pas als er ook vergeving is. En mensen bevrijden is het sleutelwoord in heel de opstelling van Jezus.
En alleen oprechte vergeving zorgt voor bevrijding, zowel bij diegene die ze geeft, als bij diegene die ze ontvangt.
Daarom is het ook belangrijk dat wij vergeving uit de sfeer van het humeur en de gevoelens halen. Iemand echt vergeven doe je met je verstand en vooral met je wil.

Maar
Er zijn echter gevallen waar dat niet kan.
Ik denk bijvoorbeeld aan die vrouw die in de kampen tijdens de oorlog haar ouders en twee van haar kinderen verloor, terwijl ze er ook zelf onmenselijk was behandeld. Ik zou nooit aan zo iemand durven vragen om haar beulen te vergeven. Jezus wel, en waarschijnlijk ook met goed gevolg. Maar ik niet, wij niet. Misschien mogen we dat zelfs niet vragen van iemand die zo verschrikkelijk geleden heeft onder de misdaden van anderen.
Misschien volstaat voor deze mensen een bijzondere en minimale vorm van vergeving: geen wraak nemen. Wel recht laten geschieden. Maar geen wraak nemen.

Leven gevende vergeving

Zondag 6 september 2020, Drieëntwintigste zondag door het jaar (jaar A)

Vergiffenis schenken, het kwaad dat mensen je hebben aangedaan vergeven, wordt algemeen gezien als een van de meest typisch christelijke houdingen die er zijn. Een van de moeilijkste ook.
Iemand van harte vergeven die je pijn heeft gedaan of vernederd of zwaar benadeeld, is inderdaad bijzonder moeilijk. Soms lijkt het zelfs bovenmenselijk, iets voor heiligen, iets wat de krachten van een gewone mens te boven gaat.
Bovendien, zelfs als je zou willen vergeven, kan je dat dan wel? De krachten die vanuit ons onderbewustzijn onze handelingen mee sturen zijn vaak toch sterker dan onze wil en ons bewust verlangen. Als ik bijvoorbeeld zeg: “Vergeven kan ik het wel, maar vergeten nooit”, heb ik dan echt vergeven? Neen.
Iemand vergeven, onvoorwaardelijk en van harte, is bijzonder moeilijk.

Bezorgdheid
En toch is er iets dat soms nog moeilijker is dan iemand zijn fouten vergeven. En dat is: iemand op zijn fouten wijzen. Als dat tenminste iemand is die je graag ziet. Als het gaat om iemand waar je alleen maar een formele, zakelijke relatie mee hebt of iemand die je zelfs helemaal niet goed ligt, dan zal je er wellicht zelfs een zeker genoegen in scheppen om hem of haar te wijzen op fouten en tekortkomingen.
Maar als het gaat om iemand die je erg graag mag, dan wil je dat juist kost wat kost vermijden. Dan is het bijzonder moeilijk om zo iemand terecht te wijzen.
En toch komt die verplichting, want zo mag je het noemen, om mensen waar we van houden te wijzen op hun fouten, zo vaak voor in de Bijbel dat je er onmogelijk omheen kan. Maar je moet het wel doen. Uit liefde. Om te voorkomen dat de andere verloren loopt. Dat is het motief. Dat is zelfs de voorwaarde: dat je het doet vanuit een oprechte bezorgdheid. Niet omdat je graag betuttelt of graag anderen de levieten leest, maar omdat je iemand waar je van houdt op de goeie weg wil brengen of houden.

Ouders
Je zou het kunnen vergelijken met de houding van ouders tegenover hun kinderen.
Ouders die hun kinderen weinig of geen grenzen stellen en alles wat ze fout doen door de vingers zien, die maken nú wel een goede beurt bij het jonge volkje, maar die bereiden hen niet goed voor op het leven later.
Ouders die hun kinderen echt graag zien, die stellen grenzen en durven hun ook wijzen op wat ze verkeerd doen. Het is een houding die nog moeilijker is voor de ouders dan voor de kinderen. Maar liefhebben en populair zijn, zijn nu eenmaal twee verschillende zaken.

Vergeven
Bij het liefhebben hoort uiteraard dat je ook niet veroordeelt.
Als je iemand op zijn fouten wijst, moet hem of haar helpen het enige doel zijn.
En dat houdt natuurlijk ook in dat de fouten vergeven worden.
Mensen hebben vandaag steeds minder de fantastische ervaring van vergeven te zijn. Onder meer door het verdwijnen van de biecht. Tegelijk met het wegdeemsteren van het biechtsacrament verwaterde ook het gezonde schuldgevoel. Bij zowat alles wat ik verkeerd doe, wordt de oorzaak grotendeels buiten mijzelf gelegd: foute vrienden, verkeerde opvoeding, slechte genen, ongelukkige omstandigheden. Zowat alles en iedereen is fout, terwijl mijn eigen verantwoordelijkheid tot een minimum wordt teruggebracht.
Leuk. Maar daardoor kan ik natuurlijk ook niet genieten van het enorm bevrijdend gevoel vergeven-te-zijn. Waardoor ik bijna automatisch anders zou gaan leven. Nu doe ik dat niet.
Ik blijf zelfgenoegzaam verder modderen. Van een leven gevende ommekeer is dan geen sprake.

Fazenda
Gelukkig zijn er in de Kerk ook nieuwe initiatieven om mensen tot zo’n ommekeer te brengen.
Een ervan is de “Fazenda da Esperança”. “Boerderijen van de hoop”, zou je kunnen zeggen. Het project komt overwaaien van Brazilië (vandaar de Portugese naam) en in Europa waaiert het verder uit vanuit Duitsland. Sinds kort is er ook een stichting in het Belgische Achel, in de vroegere trappistenabdij. Het gaat om plaatsen waar ex-verslaafden en mensen met psychische problemen leven en werken op een boerderij. Het leven is er uitdrukkelijk op christelijke leest geschoeid.
Er zijn vaste gebedsmomenten en lezing en meditatie rond het evangelie, ook voor gasten die niet of anders-gelovig zijn. Heel de bedoeling is, mensen voor wie het in het leven misgelopen is, laten voelen wat christelijke vergeving is.
Niet psychotherapeutische sessies, maar het warm en respectvol omgaan met elkaar staan er centraal. En. . . het werkt. Er zijn heel goede resultaten.
Het is een prachtig voorbeeld van wat een diepchristelijke aanpak vermag.

Noodzaak
Maar nog eens: mensen kunnen nooit de bevrijdende kracht van vergeving ondervinden als ze niet beseffen dat ze fout bezig zijn.
En daarom is het liefdevol en tactvol wijzen op iemands fouten even belangrijk en noodzakelijk als het vergeven zelf.

Tegenspraak

Zondag 30 augustus 2020, Tweeëntwintigste zondag door het jaar (jaar A)

In het eerste jaar middelbare school zat er een jongen uit Geetbets in mijn klas. En toen de pastoor aan zijn papa eens vroeg waarom zijn zoon niet meer naar de mis ging, antwoordde die: “Ja maar, meneer pastoor, mijn zoon is 12 jaar en gaat nu naar de normaalschool in Tienen, die is daar nu toch veel te geleerd voor geworden.”
Een wat extreem voorbeeld natuurlijk, maar dat was vroeger zo’n beetje de mentaliteit. Mensen die niet of niet meer geloofden, brachten dat nogal vlug in verband met hun intelligentie. Ook vandaag gebeurt dat nog vaak.
Hoewel tegenwoordig iedereen toch zou moeten weten dat dit verband louter denkbeeldig is. En dat zowel gelovigen als ongelovigen het intellectuele dak van onze wereld uitmaken. Vroeger, nu én in de toekomst.
Het is wel zo dat wanneer je algemene (wetenschappelijke) kennis toeneemt en je kennis van het geloof op kindniveau blijft (en bij nogal wat hooggeschoolden is dat zo), dat je dan brokken krijgt.
Maar vandaag weten wij dat er geen enkele negatieve correlatie bestaat tussen intelligentie en religieus geloof.
Vandaar dat nogal wat mensen die niet geloven in onze tijd eerder zullen zeggen dat ze “te nuchter” zijn om te geloven. Het klinkt nog altijd niet erg waarderend, maar het is toch al een verbetering.
Hoewel ook zij eigenlijk neerkijken op het geloof en op de gelovigen, gaan ze niet direct boze plannen tegen ons koesteren.

Anders
Als Jezus spreekt over vervolging en verdrukking, over offers voor je geloof moeten brengen en er zelfs je kruis voor moeten opnemen, dan gaat het over iets heel anders.
Dan gaat het over mensen die heel goed weten waar het christendom voor staat en wat het wil bereiken. En die het daar helemaal niet mee eens zijn. En die het geloof te vuur en te zwaard bestrijden. Denk aan de vervolgingen van de vroegere Romeinse keizers. En, dichter bij onze tijd, aan de vervolgingen van de twee meest mens verachtende ideologieën die er ooit geweest zijn: het sovjetcommunisme en het nazisme.
Achteraf bekeken gaat het hier natuurlijk om ideologieën die, goddank, maar tijdelijk succes kenden. En die zich alleen maar konden handhaven met geweld en onderdrukking.

Vandaag
De tegenstand, de vijandigheid die wij vandaag ervaren is van een heel andere aard.
Enkele weken geleden was ik aan het preken tijdens een begrafenis en op een gegeven moment merkte ik dat sommige mensen in de kerk zich ongemakkelijk voelden bij wat ik zei. Enkelen keken zelfs ronduit kwaad.
Wat had ik dan voor onbehoorlijks gezegd? Ik had gewoon gezegd dat je alleen maar gelukkig wordt als er liefde in je leven is. Omdat het diepste verlangen in elke mens het verlangen naar liefde is en niet datgene wat het moderne levensgevoel ons voorhoudt: het vergaren van zoveel mogelijk geld en hebbedingen.
En dan was ik nog niet eens zo stout van erbij te vertellen, dat het overmatig achterna hollen van geld en bezit en genot juist wijst op een gebrek aan liefde in je leven.

Inzicht
Ik geloof echt dat dit zo is, en hoewel het in de liturgie natuurlijk niet de bedoeling is dat je daar de aanwezigen wat staat te jennen, mag je toch nog wel zeggen waar het in ons geloof om gaat.
Vele tijdgenoten vinden dat geloof moet gaan over oude verhalen, wonderen en verschijningen. Dan blijft het “handelbaar”. Dan kan je er een etiket op plakken en het klasseren.
Maar als je vanuit je geloof serieuze vragen gaat stellen bij het huidig economisch fundamentalisme en bij het algemeen beleden geloof in verlossing door geld en consumptie, dan worden velen daar ongemakkelijk bij.
Maar het allerbelangrijkste inzicht dat ik in mijn hele leven heb opgedaan is juist het inzicht dat het diepste verlangen in de mens, het verlangen naar liefde is. En dat je bijgevolg alleen maar gelukkig wordt in de mate dat er liefde is in je leven. Voor dat inzicht zal ik Jezus, de Kerk en het christendom eeuwig dankbaar blijven.
Die “liefde” kan de liefde en de vriendschap zijn van je man, je vrouw, je ouders, je kinderen of van wie dan ook. Zij is het die je opricht, je laat groeien, je tot leven brengt.

Hulp
Maar wat als die er niet is?
Als die liefde ontbreekt in je leven, als je het gevoel hebt dat niemand van je houdt, dan kan je altijd nog je eigen capaciteiten om lief te hebben ontwikkelen. En vermits God, naar het woord van Johannes, zelf liefde is, zal Hij je graag helpen om, langzaam maar zeker, een liefdevol mens te worden. Iemand die zelf groeit als hij of zij iets kan betekenen voor anderen.
Het ontwikkelen van ons vermogen om lief te hebben, om liefde te geven en liefde te krijgen, is het enige wat wij hier te doen hebben eer wij naar God mogen terugkeren.
Het leven is een geschenk. Wij kunnen dus rustig genieten van alles wat dat leven mooi maakt: eten en drinken, sport, reizen, seks, ontspanning en alles wat het leven aangenaam maakt.
Het tomeloos najagen van al die dingen echter is niets anders dan compensatie voor het gemis, het gebrek aan datgene waar het werkelijk om gaat: liefde in je leven.