“Onze” Syriërs

Zondag 31 december 2017, feest van de Heilige Familie (jaar B)

Twee jaar geleden zijn wij in de parochie Lubbeek begonnen met een steunactie voor christelijke vluchtelingen. Waarom specifiek christelijke vluchtelingen? Laat daarover geen misverstand bestaan. Wij steunen volledig de inspanningen van de overheid voor de opvang van alle vluchtelingen, ook al zijn dat voor 90 à 95% mensen met een ander geloof dan het onze. Wij steunen die inspanningen om te beginnen al via de belastingen die wij betalen. Maar ook via omhalingen in onze kerken (zoals met Kerstmis) en via het ondersteunen van allerlei niet-kerkelijke initiatieven. Wanneer wij daar bovenop toch nog iets extra wilden doen voor christelijke vluchtelingen dan is dat omdat christelijke vluchtelingen bijna altijd op de vlucht zijn, niet alleen voor oorlogsgeweld maar ook voor vervolging. De bedoeling is dat wij enkele families de kans geven om op een rustige manier hun leven her in te richten in een vriendelijke landelijke omgeving. In de grootstad komen ze als Arabischsprekende christenen immers vaak terecht in nieuwe “getto’s”, in een omgeving die vaak even onvriendelijk voor hen is als hun vroegere omgeving thuis. Gelukkig groeit het besef dat die haarden van haat in onze grootsteden moeten aangepakt worden, door de honderdduizenden moslims die daar wonen echte kansen te geven om vooruit te komen in het leven.

Zelfstandig
Op dit ogenblik ontfermen wij ons via het Sint-Martinusfonds over vier christelijke Syrische gezinnen. Wij helpen bij het betalen van hun appartement en de inrichting ervan. Wij hebben mensen die hen bijstaan met vervoer, met het vertalen van allerlei papieren, in contacten met de overheid, hen wegwijs maken in onze wetgeving, hen helpen met de mutualiteit en andere verzekeringen. Vaak ook met dringende en onverwachte kosten.
Al heel snel echter groeide het besef dat wij deze mensen niet mogen pamperen, maar hen integendeel moeten stimuleren om hun leven in eigen handen te nemen.
Gelukkig hebben we daar in de praktijk helemaal niets moeten voor doen: elk van hen wilde niets liever.
Op dit ogenblik steunt het Sint-Martinusfonds in Lubbeek negen personen. Twee van hen zijn gepensioneerd, één is werkzoekend, twee werken (zij het beneden hun capaciteiten, zij kijken ondertussen uit naar betere opportuniteiten, maar wilden niet langer ten laste zijn van het OCMW).
Drie studeren nog en één mevrouw loopt stage op Gasthuisberg.
Eigenlijk zijn wij heel fier over het initiatief dat wij twee jaar geleden namen. Maar nog trotser zijn wij op onze Syrische mensen die, hoezeer ze ook – net zoals wij – van elkaar verschillen, het toch zo goed doen.
En wij zijn vooral dankbaar voor de tientallen weldoeners die dit mogelijk maken.

Nood
Maar, het duurt dus wel wat langer dan we gedacht hadden en het werd ook allemaal groter dan we hadden voorzien.
En daarom zijn we genoodzaakt om een beroep te doen op wat extra steun.
U kent de werking van het Sint-Martinusfonds. Wij vragen bij voorkeur dat u uw bankinstelling een bestendige opdracht zou geven – vijf, tien, misschien twintig euro per maand. Of meer?
Of, als u tot nu toe drie euro gaf kan u er misschien vijf van maken?
Het is echt de moeite waard, het is een prachtig werk voor concrete mensen.
Mensen die de ergste verschrikkingen hebben doorgemaakt. En die echt dankbaar zijn en zich graag inzetten voor hun nieuwe thuis, voor ons dus.
Ik ben nu mijn drieëndertigste jaar begonnen als priester.
U weet dat ik NOOIT een of andere omhaling heb gepromoot.
Maar hier durf ik echt op aandringen. Doe het alstublieft.
Wij zitten met het Sint-Martinusfonds serieus in onze reserves te tasten.
We mogen dit werk echt niet halverwege stopzetten.

Ps Sint-Martinusfonds Lubbeek, bankrekening BE83 7360 2039 4215

Hartelijk dank.

Teder Licht

Zondag 24 & maandag 25 december 2017, Kerstmis (jaar B)

Deze dag gedenken wij dat op een welbepaald moment Godzelf onze geschiedenis is binnengekomen. Gedenken wij dat God, dat enorme metafysische begrip waarin wij met ons verstand nooit kunnen doordringen, zich aan ons heeft laten kennen in een mens. Een onbedoeld gevolg daarvan kan zijn dat wij God ineens allerlei menselijke eigenschappen gaan toedichten: een eigen lichaam, een eigen wil en gevoelens. Maar Jezus leerde ons van God alleen hoe Hij zich verhoudt tot ons, zijn mensen: als een Vader die onnoemelijk veel van ons houdt. En dat is ons genoeg. Verder blijft het wezen van God voor ons volkomen ontoegankelijk en kan Hij door ons hoogstens benaderd worden via dromen en vermoedens, in metaforen en poëzie. Die gedachte moet ons toch een zekere nederigheid bijbrengen. Dat God mens werd, wil nog niet zeggen dat wij daardoor ook ietsje meer geworden zijn dan mensen. Soms lees je zo’n dingen: doordat God mens werd, is de mens een beetje vergoddelijkt. Je moet oppassen met zo’n uitspraken. Want mensen die dat echt geloven gaan ons uiteindelijk in Gods naam vertellen hoe we moeten leven, gaan zelf een beetje voor God spelen. Wij zijn geen goden. En het hoogste maar ook het mooiste dat wij kunnen bereiken is dat wij uitgroeien tot echte mensen. En dat is ook precies wat God van ons verwacht: dat wij bevrijde, rechtop lopende, liefhebbende mensen zouden zijn.

Voornaamste
Voor het overige, wat betreft de kennis van God, past ons het besef dat wij heel weinig weten over Hem. Wat dat betreft houden wij ons als gelovigen beter in de buurt van de agnosten. Want die zeggen dat ze “het” eigenlijk niet weten en ook niet kunnen weten. Het is een houding die niet veraf ligt van die van de christenen wat betreft de kennis van God. Alleen onze atheïstische broeders weten alles nog heel zeker. Wij – goddank – niet (meer). Door ons geloof in Jezus vertrouwen wij erop dat God liefde is. Dat Hij van ons houdt als van de appel van zijn oog. Dat Hij ons draagt zoals een moeder haar kind draagt en dat Hij naar ons kijkt zoals een vader naar zijn zoon. En zelfs dat Hij ons voor eeuwig bij zich wil. Maar Hij alleen weet wat dat betekent. Wij niet. Maar dat hoeft ook niet! Wij kennen niet de hoe’s en de waaroms. Maar dankzij Jezus weten wij wel het voornaamste: dat God van ons houdt zoals we zijn: zijn mensen. Wij moeten God dus ook niet “verdienen “. Hij houdt zo al van ons.

Verantwoorden
Het is zoals met het geloven zelf. Omdat het bestaan van God onmogelijk rationeel en wetenschappelijk kan bewezen noch ontkend worden zeggen niet-gelovigen dan maar dat de bewijslast voor het geloof in God bij ons ligt. Maar dat is onzin. Wij hoeven niets te bewijzen. Geloof in God is wel degelijk rationeel, maar het is op de eerste plaats basaal. Dat wil zeggen: het gaat aan het redeneren vooraf. Het is spontaan. Je kan het nog het best vergelijken met het vertrouwen in onze instincten. Je vertrouwt gewoon je ogen, je oren, je reukzin en pas daarna ga je er over nadenken. Geloven was er nog voor we konden spreken en denken. Wij zijn ermee geboren. Wij zijn zelfs biologisch toegerust om te geloven. Weinig dingen zijn zo natuurlijk als geloven. En toch vraagt men ons voortdurend dat wij ons geloof zouden verantwoorden. Maar dat is nergens voor nodig. Iets wat natuurlijk is, iets wat wezenlijk bij ons mens-zijn hoort, moet niet verantwoord worden.

Idem
Iets dergelijks vindt spijtig genoeg ook plaats binnen het geloof zelf. Wij denken soms dat wij Gods liefde moeten verdienen. En dat wij ons keurig moeten gedragen om zijn liefde niet te verspelen. Maar ook dat is nergens voor nodig. Zo werkt een strenge rechter, niet de God die Jezus ons leerde kennen, niet de Vader van de verloren zoon. In de liefde gaat het er immers heel anders aan toe. God houdt van ons zoals we zijn. Niet omdat we ons onberispelijk en keurig gedragen, maar omdat we mensen zijn. God houdt van mij omdat ik een mens ben. Met al mijn gebreken en stommiteiten. Hij weet heel goed wat ik meezeul aan gebrekkige opvoeding, foute genen, onfortuinlijke omstandigheden … Misschien houdt Hij nog meer van mij naarmate het voertuig waarmee ik het moet doen om vooruit en tot bij Hem te geraken, armzalig en kramakkelig is.

Inkeer
Want zo gaat dat, niet in een rechtssysteem maar wel in de liefde, wel bij God. Een God die wij overigens niet kunnen voelen en ontmoeten in cursussen en boeken, maar alleen in de stilte van ons hart. Alleen dáár begin ik iets te vermoeden van zijn onvoorwaardelijke liefde voor mij.
En het is pas vanuit dat besef dat ik ga losbreken uit het carcan van rechtsregels en moraal, van keurig zijn en keurig willen gevonden worden. Pas dan ga ik echt liefhebben en houden van God en van zijn mensen. Alle mensen. Niet alleen diegenen die ik tof vind. Pas dan ook ga ik echt gelukkig zijn. En daarom is inkeer zo belangrijk. Omdat ik alleen in het gebed meer en meer ga beseffen dat de Grond van het bestaan echt van mij houdt. Niet omdat ik braaf en deftig ben, maar omdat ik een mens ben. Met alles wat daarbij hoort: passie, humor, liefde, stommiteiten, betrokkenheid en engagement en ook egoïsme, berouw, opnieuw beginnen. Konden wij, u en ik, dat toch diep in ons laten doordringen. Ik moet Hem niet verdienen. Hij houdt van mij zoals ik ben. God heeft plezier in mij omdat ik mens ben. Alleen vanuit dat diepe weten, kunnen wij opnieuw geboren worden en, bij alles wat ons overkomt, houden van het leven en gelukkig zijn.

Eerlijk blijven

Zondag 17 december 2017, 3de zondag van de Advent (jaar B)

“Moest er oorlog komen”, zeggen de mensen, “dan zitten de kerken terug vol”! En ze hebben gelijk. En in dezelfde zin kan je rustig stellen dat, als er een zware economische crisis komt met armoede en ellende tot gevolg, het vanzelf weer drukker wordt in gebedshuizen en bedevaartsplaatsen.
De verklaring hiervan ligt voor de hand. Wanneer men elk geloof in menselijke instellingen verloren heeft, wanneer oorlog en armoede het vertrouwen in geld, in politiek en economie vernietigd hebben, gaan mensen zich, wanhopig soms, terug wenden naar “een hogere macht” in de hoop dat die voor de ultieme redding zal zorgen. Ik denk dat iedereen het met die analyse eens is. Als je nu echter eerlijk durft doordenken dan besef je dat wat nú gebeurt in onze welvaartslanden precies het omgekeerde is, m.a.w. de andere kant van dezelfde medaille. Naarmate onze welvaart groeide verloren wij onze belangstelling voor God. Niet geloof en vertrouwen namen af, maar het voorwerp van dat geloof en dat vertrouwen.
Iemand drukte het zeer laconiek zo uit: “Het Westen is nog nooit zo gelovig geweest als vandaag maar het voorwerp van onze aanbidding is niet langer God maar Geld”.

Keuze
Inderdaad nogal cru en ongenuanceerd uitgedrukt. Maar het is zeker een feit dat de grote massa mensen God verlaten hebben omdat ze, bij de uitbouw van hun leven, veel meer verwachten van carrière en succes en van alle genietingen die je met geld kan kopen dan van een wat wazige Godheid. Omdat ze gewoon meer verwachten van concrete binnen-wereldse hulpmiddelen dan van een God die vermoed wordt achter de zichtbare werkelijkheid en die zo weinig tastbaar en concreet is, in vergelijking met al die binnen-wereldse middelen die voor het grijpen liggen. Om het heel eenvoudig te zeggen: als we arm en angstig zijn blijft alleen God nog over om op te vertrouwen. Als er welvaart is en mogelijkheid te over om overal van te genieten, geraakt God automatisch op de achtergrond. En natuurlijk is het de mensen hun goed recht om daarvoor te kiezen. Om in periodes van welvaart het genieten van die welvaart belangrijker te vinden dan het bezoeken van kerken en tempels. En zelfs om God eerder als een stoorzender te zien en het geloof met zijn vraag naar soberheid en solidariteit met de zwakken eerder als een pretbederver.

Onzin
Maar dat moet men dan ook eerlijk durven toegeven. Niemand kan het ons kwalijk nemen dat wij, na duizenden jaren schaarste, wat meer willen genieten van het materiële, nu we eindelijk de kans hebben. Maar mensen die omwille van die reden hun geloof helemaal aan de kant zetten zouden zich beter niet bedienen van de goedkope atheïstische bewering dat geloof en wetenschap elkaar tegenspreken. Dat de mensen “te slim geworden zijn om nog te geloven”. Het is hier niet de plaats om op die misvatting dieper in te gaan. Er bestaan trouwens genoeg boeken waarin bekende wetenschappers zelf brandhout maken van die opvatting. Maar je kan ze ook op een heel eenvoudige manier weerleggen. Wij bewonderen mateloos de wijze waarop de wetenschap steeds verder en steeds beter de ons omringende werkelijkheid ontrafelt, in kaart brengt en verklaart. Wanneer wij het over God hebben, dan hebben wij het per definitie over Iemand die de dragende kracht is van die werkelijkheid, die zich in die werkelijkheid soms ook laat voelen en vinden maar die er zelf geen deel van uitmaakt. God is niet aan materie, tijd of ruimte gebonden. Zijn bestaan kan je dus ONMOGELIJK via wetenschappelijke methodes ontkennen of bevestigen. Het blijft een kwestie van geloof. Dit is toch niet zo moeilijk om te begrijpen?
En toch blijven vele niet-gelovigen de dialoog en het wederzijds respect ontsieren door hardnekkig te blijven beweren dat wetenschap en geloof elkaar tegenspreken. Dat is niet alleen erg onwetenschappelijk, dat is gewoon onzin. En wat nog erger is, bij het zoeken van argumenten is men vaak ronduit oneerlijk.

Creationisme
Iets wat mij persoonlijk al jaren stoort is de manier waarop niet-gelovigen (uitermate sterk aanwezig in de media) voortdurend de indruk wekken dat wij christenen allemaal creationisten zouden zijn. Heel raar, want ik ken er geen enkele in mijn omgeving. En hoewel ik bijna zeventig ben, ben ik het creationisme ook nooit tegengekomen in het katholiek onderwijs, van in de kleuterklas tot aan de unief. Ik weet wel dat men in vroegere eeuwen de verhalen van de Schepping letterlijk nam, maar afgezien van een aantal protestantse fundamentalisten in de VS zijn wij dat ontgroeid. En wij voelen ons daar goed in. De zoektocht naar waarheid is binnen het christendom altijd bijna obsessioneel geweest, een obsessie die soms gewelddadig kon uitpakken. En natuurlijk verzet een instituut zoals de Kerk, zoals elk instituut, zich met alle macht tegen schokkende veranderingen. Tegen Luther, tegen Copernicus, tegen Darwin … Maar uiteindelijk accepteert zij de nieuwe inzichten en ziet ze die als een verrijking. De evolutietheorie is zo’n inzicht dat volledig werd opgenomen in het kerkelijk denken. Mgr. Leonard heeft prachtige bladzijden geschreven over hoe de toename van onze kennis (ook onze wetenschappelijke kennis) ons een beter inzicht in de Openbaring geeft. En in die zin kan de wetenschap (hoewel ze niet kan doordringen in God) ons behoeden voor onjuiste denkbeelden over God. (Denk aan God en de donder.)

Gênant
Uiterst frappant bij dit alles is het lot dat Georges Lemaître in ons land is beschoren. Georges Lemaître was een Belgische wetenschapper die de grondlegger is van de Big Bang-theorie, een absoluut kernstuk binnen het evolutie-denken. De Big Bang-theorie wordt ondertussen wereldwijd onderwezen en is doorgedrongen tot in de verste uithoeken van deze wereld. Je kan dus rustig stellen: als er één wetenschapper is die België op de kaart heeft gezet, dan is het wel Georges Lemaître. En toch wordt hij hier bij ons al jarenlang bijna helemaal doodgezwegen. Er is namelijk iets heel ambetant aan Georges Lemaître: hij was naast wetenschapper ook katholiek priester. En dat past dus niet in het plaatje. Soms denk ik dat hedendaagse atheïsten en vrijzinnigen meer schrik hebben van God dan de christenen in de Middeleeuwen schrik hadden van de duivel.

Meerwaarde laten zien

Zondag 10 december 2017, 2de zondag van de Advent (jaar B)

De lezing van vandaag gaat over een van de meest typische christelijke houdingen: het hoopvol verwachten, het verwachtingsvol uitkijken naar.
En dat is natuurlijk iets anders dan gewoon wachten tot er iets gebeurt. Hoewel ook dat laatste al heel moeilijk is voor hedendaagse westerlingen.
Afrikanen hebben daar weinig last van en precies daardoor zijn ze ook zo stressbestendig. Als ze na uren geduldig wachten merken dat de trein tóch niet komt, dan gaan ze rustig naar huis: ’t zal voor morgen zijn. Van ons moet zo’n houding niet verwacht worden. Wij lopen bijna de muren op als we ergens vijf minuten moeten wachten. Wat het evangelie van ons echter vraagt is niet gewoon “wachten” maar een bijzonder actieve vorm van wachten, en dat actieve ligt ons denk ik al veel beter. Het evangelische wachten is niet alleen alert uitkijken naar een komende gebeurtenis, maar je er ook heel actief op voorbereiden, zodanig dat je dat wat staat te gebeuren zelf voor een stuk in de hand werkt. Dat je de komst van het verwachte zó optimaal voorbereidt dat het zich tenslotte kan ontplooien.

Menswording
Maar wat is het dan waar wij in de Advent, in de aanloop naar Kerstmis zo sterk naar uitkijken? Je kan moeilijk zeggen: de geboorte van Jezus in Bethlehem. Dat herdenken we met Kerstmis natuurlijk wel, maar je kan moeilijk verwachtend uitkijken naar iets dat in het verleden heeft plaatsgevonden. Waar wij tijdens de Advent hoopvol naartoe leven, is dat op Kerstmis het wonder van de Menswording zich herhaalt. Dit keer niet als een historische gebeurtenis ergens in een stal, ergens in Palestina, maar in ons eigen hart. Dat God opnieuw geboren wordt, opnieuw in de wereld komt in onszelf. Natuurlijk geloven wij dat God altijd in ons aanwezig is. Dat, om het met de woorden van Paulus te zeggen, zijn Geest in ons ademhaalt en ons bewoont. Maar die Geest van God is, om het ietwat oneerbiedig uit te drukken, latent in ons aanwezig. Hij moet – om de oneerbiedige vergelijking nog wat door te trekken – Hij moet in ons “geactiveerd” worden.

Openstellen
En dat gebeurt door een proces van bekering. God wil in ons mens worden. Maar wil zijn Geest over ons vaardig worden, dan moeten wij ons er heel bewust voor openstellen. En dat kunnen wij alleen door systematisch alles uit ons doen en laten te weren dat een hinder kan zijn voor dat komen van God. En ons te richten naar al datgene wat die komst juist vergemakkelijkt.
Concreet wil dat zeggen dat wij het evangelie serieus moeten nemen. Dat we afstand nemen van elke vorm van zondig egoïsme en echt ons best doen om mensen te worden naar Gods hart. En bovenal: dat wij biddend en hoopvol uitkijken naar dat komen van God. Maar dat kan natuurlijk alleen maar als wij er diep van overtuigd zijn dat God, de aanwezigheid van God in ons leven, een serieuze meerwaarde aan dat leven zal geven.

Loze verwachting
En hier wringt nu juist het schoentje bij de mensen van onze tijd.
Je kan je afvragen hoe het komt dat onze kerken maar blijven verder leeglopen. Daar zijn natuurlijk verschillende redenen voor. Maar enkele belangrijke daarvan zijn zeker deze. Al tientallen jaren lang concentreert het katholiek godsdienstonderwijs zich op het “doorgeven van waarden”. Zonder dat daarbij ook maar in het minst duidelijk gemaakt wordt hoe het geloof nodig is of minstens helpt om die waarden te beleven. En zonder dat er ook maar iets van het geloof zelf wordt doorgegeven. Het Bisdom lijkt dan weer alles te verwachten van grotere parochies, federaties, zones en dekenaten. Om de zoveel jaar rond Sinterklaas kapoentje legt het Bisdom een nieuw structuurtje in ons schoentje. En wij allemaal blij, want nu gaat het beter gaan. En dan zijn er nog gewone mensen binnen de Kerk die echt bekommerd zijn om haar toekomst, en die zien dan weer alle heil in meer hedendaagse teksten en gezangen. Dat gaat de jongeren naar de kerk brengen. En al die mensen menen het goed, maar ze houden de leegloop niet tegen. Kan ook niet.

Meerwaarde
Want uit serieus onderzoek blijkt dat de echte reden waarover de mensen de zondagsmis en zelfs het geloof de rug toekeren deze is: ze zien er geen meerwaarde meer in voor hun leven. Ze zien niet (meer) in wat Kerk en liturgie kunnen toevoegen aan hun levensgeluk. En dus moeten wij de mensen dat tonen door onze manier van leven en onze manier van gelukkig zijn. Wij moeten op de eerste plaats uiteraard veel meer voor ons geloof uitkomen. En voor ons geloof uitkomen is nog wat anders dan alleen maar afgeven op de leegheid van een leven van alleen maar “genieten”. Wij moeten vooral met onze manier van leven getuigen, laten zien hoe ons geloof zin geeft aan ons leven. Laten zien hoezeer leven zoals Jezus dat van ons vraagt, ons ook gelukkig maakt. Wij moeten met onze manier van leven de mensen tonen dat wij ook genieten van eten, drinken, reizen en seks. Wij zijn niet van een andere planeet. Ook wij kennen die behoeften, uiteraard. En ook wij genieten van het bevredigen ervan. Maar levensvervulling en geluk komen van ons geloof in God en van ons houden van mensen. Niet van het bevredigen van behoeften. Misschien moeten wij, ouder wordende mensen, aan jongeren wat minder willen tonen hoezeer wij mee zijn met hun computerspelletjes en wat meer laten zien hoe ons geloof zin, evenwicht en levensvervulling aan ons leven geeft. Want dat is wat jongere mensen vaak niet zien.

Over de hel

Zondag 3 december 2017, 1ste zondag van de Advent (jaar B)

Soms probeert je onderbewustzijn je via een droom iets duidelijk te maken. En zolang er mensen zijn bestaat het geloof dat ook God die weg nogal eens wil gebruiken. Dat zou best kunnen natuurlijk. Maar zelf hecht ik weinig belang aan dromen omdat ik mij zelden realiseer dat ik er een gehad heb. En als dat wel zo is, dan ben ik het nachtelijk uitstapje al onmiddellijk na het ontwaken vergeten. Een tijdje geleden echter was dat anders. Ik had een heel duidelijke droom. Ik was aan het wandelen en ik voelde mij ongelooflijk gelukkig. Alles viel enorm mee: het werk, de vrienden. Het leek wel of ik niets kon wensen of het was al vervuld. Het landschap was betoverend, de rust was zalig en zelfs de ingeademde lucht was opwindend. Om nog meer te genieten van het intens geluksgevoel besloot ik te gaan liggen op de berm naast de weg. Om met een grassprietje in mijn mond gelukzalig naar de wolken te staren. En toen kwam ineens een vrachtwagen uit de bocht en die reed me gewoon dood. Ik werd wakker en tot mijn eigen verbazing was ik volkomen kalm. Geen spoor van angst of paniek. Ik was ongelooflijk rustig. Maar vóór mij stond daar als gebeiteld: “Hoe goed en gelukkig je je ook voelt, hoe heerlijk het leven je ook toelacht, in één ogenblik kan alles voorbij zijn”. En het is precies dat wat Jezus bedoelt met zijn voortdurende aansporingen tot waakzaamheid. Wat Jezus ons zegt is: maak op een zinvolle manier gebruik van de tijd die je wordt gegeven. Het leven is kort, en vooral: het kan heel onverwacht gedaan zijn. Verdoe het niet met vodden. Laat je niet verrassen en loop niet achter dat eeuwig gejengel over genieten aan. Maak iets zinvols van je leven en wees echt gelukkig.

Eenzijdig
U weet dat iedere tijd het Evangelie op zijn eigen wijze interpreteert.
Een middeleeuwer bijvoorbeeld zag Jezus’ waarschuwingen vooral als bedoeld om ons te behoeden voor de hel. In die tijd stonden handel en economie nog zo goed als nergens. En zelfs als er geen misoogsten waren bracht het land maar heel weinig op. Bijgevolg was schaarste en armoede eerder regel dan uitzondering. In die situatie was seks zowat het enige wat de mensen overbleef om toch een beetje van het leven te genieten. Opdat het echter niet helemaal een beestenboel zou worden, dreigde de Kerk dan weer met hel en verdoemenis voor al wie daar te zeer aan toegaf. De middeleeuwer, zei mijn vroegere leraar geschiedenis altijd, was geobsedeerd door seks en door de hel. En schilderijen uit die tijd lijken dat te bevestigen. Biechten was dan ook heel belangrijk. De koppeling tussen seksualiteit en zonde was zo sterk dat vandaag, na de seksuele revolutie van de jaren 60, oudere mensen nog altijd schamper opmerken dat er geen zonden meer zijn. “Wie doet nu nog zonde”, zeggen ze dan. Alsof we, na het wegvallen van een aantal taboes in het geslachtelijk verkeer, nu als vanzelf in een zondeloze en moreel hoogstaande samenleving zijn terechtgekomen.
Ieder van ons weet wel beter.

Vuur?
Een andere verkeerde zienswijze die uit die tijd stamt is de associatie van verworpen zijn met hel en hellevuur, met zwavel en pek. Jezus gebruikt wel de uitdrukking: “Strafbaar met het vuur van de hel”. Maar voor een Jood uit zijn tijd was de hel niet iets dat verwees naar een toestand in het hiernamaals. De hel was iets heel concreets, dat was een afschuwelijk gebruik dat de Joden zeer goed kenden. Dat was de vuurpoel waar de aanhangers van de sekte van Baäl hun tegenstanders levend inwierpen. Het was het meest afschuwelijke wat Joden zich konden voorstellen.
En Jezus gebruikt soms dat beeld om te benadrukken hoe verschrikkelijk onze situatie is als wij door eigen schuld het vermogen verspelen om eeuwig te leven, de kans lopen definitief afgesneden te worden van God.
Jezus gebruikt dat beeld om te wijzen op de grote ernst van de situatie. Maar het is een beeld van een afschuwelijk bestaand gebruik dat een Jood uit die tijd nooit zou koppelen aan het hiernamaals, een hiernamaals dat meer gezien werd als een eerder mistroostige bedoening. Jezus gebruikt dit afschrikkend beeld duidelijk om te shockeren en wakker te schudden. Zoals Hij elders zegt: als je hand je ergert, hak ze af. Als je oog je ergert, ruk het uit. Het zijn meer dan gewone aansporingen, het zijn zweepslagen die ons moeten wakker schudden en opjagen.

De echte hel
Jezus gebruikt graag retorische stijlfiguren. Voor hem is het ergste wat ons kan overkomen, veel erger dan hellevuur, het voor altijd afgesneden zijn van God. Want dat is de hel: de afwezigheid van God, de ijzingwekkende leegte. “De hel”, zei Schillebeeckx, “dat is echt dood zijn, geen enkele toekomst meer hebben, amen en uit, alsof je er nooit bent geweest”.
Want voortbestaan doe je per definitie in het aanschijn van God. Waar God niet is, besta je ook niet meer. En je hebt daar dan zelf voor gekozen. Daar wil Jezus ons voor waarschuwen: verdoe je korte leven niet met onnozelheden. De eeuwigheid ligt voor je open: maak de juiste keuzes.

Grootheid van de mens

Zondag 26 november 2017 – 34ste zondag door het jaar (jaar A) – Feest van Christus Koning

Vorige week hebben wij het uitgebreid gehad over onze talenten. En meer bepaald over het kostbaarste talent dat we bezitten: het talent, het vermogen om in contact te komen met God. Op een manier zoals een persoon contact opneemt met een andere persoon: door te spreken, te luisteren, door er een relatie mee op te bouwen. Dat maakt meteen ook de grootheid uit van de mens. Hij is inderdaad het enige wezen op aarde (en misschien wel in de hele kosmos) dat op die manier in contact kan treden met God. Al moet hier onmiddellijk aan toegevoegd worden dat dit alleen maar mogelijk is omdat God zich in een persoon, in een mens, aan ons heeft laten kennen. Zonder Jezus kunnen wij ons geen enkele voorstelling maken van God. Dat kunnen we nu nog niet trouwens. Wij kunnen God onmogelijk met ons verstand (of ons gevoel) vatten of doorgronden. Wij weten niet hoe Hij er uitziet of hoe Hij zich verhoudt tot andere levensvormen en planeten.
Maar dankzij Jezus begrijpen wij wel waarom Hij ons gewild heeft, hoe Hij ons droomt en hoe Hij van ons houdt als van de appel van zijn oog. En dat is ons genoeg. Daarmee is ook gezegd waarom het zo belangrijk is dat wij Jezus zien als een icoon van God: een mens waarin God zichtbaar werd voor ons. Was Jezus alleen maar een profeet of een groot moreel leraar, dan was Hij voor ons van weinig nut.

Doorgeefluik?
Een direct gevolg nu van het feit dat wij ons als mens voor God kunnen openstellen, is dat God doorheen ons kan werken. Als wij dat willen. En dat Hij, zoals wij vorige week zagen, alles gaat doen om ons ertoe te verleiden te groeien naar Hem toe. Om te groeien in liefde. Om steeds meer liefdevol in het leven te staan. Dat is het doel van ons leven: groeien in liefde. Eens dat je daar oog voor hebt, ga je merken dat God werkelijk alles kan gebruiken en alle wegen kan ombuigen om in jou en door jou zijn doel te bereiken. Zelfs ziekte en dood kan Hij gebruiken om meer liefde in de wereld te brengen. Iets wat Theresia van Lisieux aan het eind van haar leven deed uitroepen: “Tout est grâce!” Alles is Genade! Maar mét die bijna euforische vaststelling rijst er natuurlijk ook meteen een gigantisch probleem. Want als wij, wanneer wij goed zijn of iets goeds tot stand brengen, alleen maar een soort voertuig of een doorgeefluik zijn van de goddelijke liefde, waar zit dan de grootheid van de mens?

Persoonlijkheid
Ik herinner mij een interessant gesprek hierover tussen de ongelovige schrijver Umberto Eco en kardinaal Martini van Milaan. Ik ben de tekst verloren, hou er dus rekening mee dat ik niet exact kan citeren. Maar het antwoord van Martini luidde ongeveer als volgt.
Elke liefde komt inderdaad van God. Maar de grootheid van de mens zit hierin dat hij er zich vrijwillig voor kan openstellen of ze afwijzen. God respecteert de menselijke vrijheid om Hem toe te laten of af te wijzen. De grootheid van de mens ligt niet zozeer in zijn liefdevolle werken maar in het feit dat hij bekwaam is, het vermogen bezit om met God mee te werken. Om a.h.w. een partner te zijn van God. En om daar zelf voor te kiezen! Dat vermogen heeft hij natuurlijk van God gekregen, maar hij bezit het wel. En God respecteert het. En dat maakt de grootheid uit van de mens. Bovendien, zou C. S. Lewis er aan toevoegen, is de mens natuurlijk veel meer dan alleen maar een doorgeefluik van de goddelijke liefde. Zijn door God geïnspireerde daden worden helemaal ingekleurd door zijn eigen superindividuele persoonlijkheid. Het lijkt er zelfs op dat hoe dichter je bij God komt, hoe meer je persoonlijkheid uit de verf komt in plaats van afgevlakt te worden. Je moet dat maar eens nagaan: er zijn geen mensen die sterker van elkaar verschillen dan heiligen.

Eindeloos groeien
En een tweede zaak die we vorige week behandelden en die misschien niet genoeg uit de verf kwam, is die idee van het groeien in liefde. Als God liefde is, dan kan het doel van ons leven alleen maar zijn dat wij groeien in liefde. Dat wij aan het eind van ons leven met voldoening kunnen zeggen dat wij van een klein bangelijk en egoïstisch wezentje zijn uitgegroeid tot iemand die zijn geluk vindt in het liefdevol omgaan met mensen. Een idee daarbij die mij persoonlijk bijzonder dierbaar is, is de gedachte dat je kan groeien tot op de dag van je dood. Ik vind dat een bijzonder kostbare gedachte voor als je ouder wordt. Deze week nog hoorde ik een ouder wordende actrice op de radio zeggen: wie zegt dat de ouderdom een mooie leeftijd is, met eigen charmes, is een leugenaar. Je begrijpt direct van waaruit iemand zoiets zegt: na je veertigste is je leven voorbij. Leven is immers jong zijn, mooi en lenig. Je amuseren in het uitgaansleven. Succes hebben op het voetbalveld en bij de meisjes. En als dat allemaal niet meer kan of minder, is het leven voorbij. Dan is het alleen nog lijdzaam toekijken, dromen van vroeger, wachten op de dood. Welnu, dat is pure onzin. Wij mogen ons dat niet laten wijsmaken. Dat is de oneindig lusteloos en depressief makende visie die de vermaak-industrie de mensen heeft ingepompt. Maar het is pure onzin.

Kansen
Natuurlijk brengt ouder worden allerlei kwaaltjes en ongemakken mee. Maar waarom zouden wij niet méér kijken naar de kansen die het ouder worden je geeft. En dan bedoel ik helemaal niet dat je als je ouder wordt rustig kan genieten van de natuur of van een goed boek of van een stuk gâteau in Scherpenheuvel. Dat ook natuurlijk. Maar er is nog iets veel belangrijkers: je krijgt de kans om dingen recht te zetten. Als ik nu overdenk – en ik kan natuurlijk alleen maar spreken voor mezelf – hoe ik vroeger leefde, dan ben ik oneindig dankbaar dat ik oud mag worden. Omdat ik nu durf te zien hoeveel arrogantie er stak achter mijn jeugdig enthousiasme; hoeveel leegheid zich kan verbergen achter het vlinderen van de ene topervaring naar de andere, en hoeveel hardheid en liefdeloosheid er kan schuilen onder een sensuele natuur. Ouder worden geeft je de kans dat in te zien en te proberen het goed te maken. En dáár gelukkig om te zijn. Ook voor die ontdekking ben ik Jezus bijzonder dankbaar.

 

Genieten van het leven

Zondag 19 november 2017 – 33ste zondag door het kerkelijk jaar A

Een bijzonder opmerkelijke anekdote in de parabel van vandaag: een dienaar die het geld van zijn baas moest beheren krijgt een forse uitbrander omdat hij de hem toevertrouwde som niet heeft uitgezet bij de bankiers. Het lijkt wel of Jezus hier beleggingsadvies geeft. Waarschijnlijker is echter dat je dit met een flinke korrel zout moet nemen. En dat we hier te maken hebben met dezelfde ironische ondertoon als in die uitspraak van hem dat “je aan de keizer moet geven wat de keizer toekomt”. Zeker is in ieder geval dat het christendom het fenomeen interest altijd met de grootste argwaan heeft bekeken. Tot diep in de middeleeuwen was interest vragen voor geld dat iemand van je leende een zware zonde. En dat was niet eens zo gek bekeken. Want de redenering was: wie geld nodig heeft, zit in nood. En interest vragen voor dat geld betekent: zelf beter worden van de miserie van anderen. Rente vragen was voor christenen dus verboden. Een opvallend historisch gevolg hiervan was de opkomst van de Joodse bankiers. Want de koningen en de Kerk hadden voor hun projecten en hun werking heel veel geld, en dus ook geldschieters nodig. En de Joden vielen uiteraard niet onder het christelijk verbod, vandaar de kunst van de Fuggers en de Rothschilds van deze wereld. Dat christelijk verbod werd trouwens met de tijd steeds soepeler geïnterpreteerd, zeker toen in de bloeitijd van de middeleeuwen de handel steeds belangrijker werd.
En het verbod werd zelfs helemaal weggespoeld bij de komst van het protestantisme, meer bepaald van het Calvinisme, dat aan de basis ligt van het kapitalisme.

Talent
Na deze wat droge inleiding met allerlei historische akkefietjes kunnen we dan nu het serieuzere werk aanvatten. En wel met de vraag: “Als het er Jezus in deze parabel niet om te doen was om ons een paar gouden tips voor een succesvolle belegging aan de hand te doen, waar had Hij het dan wel over?”
Om te beginnen is het belangrijk te weten dat een talent niet zomaar een muntstuk of een beetje geld was. Als men het in het Israël van Jezus’ tijd had over een talent, dan ging het over ± 50 kg goud. Een heel vermogen dus, een geweldig fortuin. Het is duidelijk dat voor Jezus goud en zilver weinig betekenis hebben. En dat het goede dat je met geld kan doen nauwelijks opweegt tegen het kwaad dat de jacht erop aanricht. Talenten staan hier gewoon symbool voor: geweldig kostbaar. Voor Jezus, en voor alle christenen, is het grootste talent van de mens het vermogen om in contact te treden met God.

Uniek
Wij zijn de enige wezens die weet hebben van zijn bestaan. En die het kostbare vermogen bezitten om Hem bewust in ons leven binnen te laten, met Hem te praten, een relatie met Hem aan te gaan. Wij zijn de enige wezens die beschikken over de mogelijkheid om naar God toe te groeien, om steeds meer te worden wie Hij is: pure liefde. Dat is het kostbare talent, het unieke vermogen dat steeds verder moet ontwikkeld worden, het vermogen om naar God toe te groeien. Om steeds meer op Hem te gelijken.
Om uiteindelijk helemaal in zijn leven te worden opgenomen. Omdat wij steeds meer geworden zijn wie Hij is: leven gevende liefde. Dat vermogen om in relatie te treden met God is het meest kostbare talent dat wij bezitten.
En het mooie is: wij worden juist gelukkig in het ontwikkelen van dat talent.
Ik vind het altijd heel raar als ik lees dat ouders hun opgroeiende kinderen het advies meegeven: je moet je amuseren. Je moet genieten van het leven, het is al zo kort. Het advies is natuurlijk breed bedoeld. Eigenlijk wil zo’n ouder zeggen: wij zijn open en modern. Wij gunnen je best een pleziertje. Maar de kans is groot dat ze daarmee ook het signaal afgeven dat het leven op zich saai, leeg en zinloos is. En dat het dus nodig moet opgevuld worden met zoveel mogelijk plezante dingen. Maar is zo’n leven van genieten en amuseren de juiste weg naar levensvervulling en geluk? Ik denk dat, heel oprecht, niet. Ik denk dat de weg van alleen maar zich amuseren en genieten feilloos voert naar onvoldaanheid, naar depressies en naar zelfmoord.

Kleine rechtzetting
Er bestaat blijkbaar een wijdverbreid misverstand. Nogal wat mensen die niet geloven, denken dat gelovigen mensen zijn die zich niet durven amuseren en niet mogen genieten. Dat ze maar vlug iets anders denken.
Wij amuseren ons en genieten van al de goeie dingen van het leven even hard als andere mensen. Maar misschien zijn wij juist de slimme genieters, de echte epicuristen. Omdat wij geloven en beseffen dat het voelen dat je groeit, dat je een beter mens wordt, je een nog veel dieper geluk schenkt dan eten, drinken, reizen en seks. Wij beseffen dat God niet alleen Liefde is maar ook Geluk. Dat liefde gelukkig maakt. En dat houden van je vrouw en van je kinderen, genieten van de nabijheid van je vrienden, genieten van zelf iets te kunnen betekenen voor wie je nodig heeft, een veel dieper geluk schenkt dan het bevredigen van behoeften. Wij beseffen dat je pas echt van het leven geniet als je ophoudt met daar krampachtig naar te zoeken. Natuurlijk zijn er evengoed mensen die niet geloven en ook tot dat inzicht komen en ernaar leven. Maar voor gelovigen die sterk verbonden leven met Jezus is dit geen moeizaam verworven inzicht maar gewoon de zee waarin ze zwemmen, de biotoop waarin ze leven.

De Grote Leugen

Zondag 12 november 2017 – 32ste zondag door het kerkelijk jaar A

Honderd jaar geleden werd communistenleider Lenin door de geheime diensten van het Duitse keizerrijk Rusland binnengesmokkeld. Ze rekenden op hem en op de enorme hoeveelheden goud die ze hem toestopten om de tsaar ten val te brengen, de Russische verdediging te ontredderen en het land te dwingen tot een vernederende ‘vrede’. Daarna zouden enorme hoeveelheden Duitse troepen vrijkomen om ingezet te worden aan het westelijk front. Dat was het plan dat “Seine Keizerliche Hoheit” in Berlijn voor ogen had en precies zó is het ook gebeurd. Vol minachting voorbijgaand aan de christelijke idealisten, nationalisten, socialisten en liberalen die op dat ogenblik de revolutie aan het voltrekken waren, koos de Duitse elite bewust voor het serieuze werk en hielp in Rusland de bolsjewieken aan de macht. De complete uitroeiing van de Russische adel en kaders en de massale slachtingen onder het volk die daarna volgden waren nochtans volkomen voorspelbaar.

Holle woorden
Om maar te zeggen hoe cynisch het eraan toegaat in de wereld van de macht. En het verbijsterende is: wij weten dat, wij weten dat al jaren, wij weten dat al eeuwen. En toch laten wij ons altijd weer opnieuw opjutten door holle retoriek, door compleet debiele leuzen en slagzinnen, door groteske waarheidsverdraaiingen en leugens. Kan daar nu echt niets tegen gedaan worden? Serieus historisch onderzoek komt altijd tot de conclusie dat elke oorlog voortkomt uit twee van de meest lage menselijke driften: machtswellust en roofzucht. Dat is de enige echte reden van elke oorlog, van de oertijd tot nu: machtswellust en roofzucht. Het spreekt natuurlijk wel vanzelf dat de meestal bejaarde oorlogsbazen hun echte passie nooit als reden zullen opgeven wanneer zij de jeugd van hun volk de dood injagen.

Bedrog
Zij zullen integendeel beroep doen op juist de edelste gevoelens die leven in die jeugd en in het volk. Zij zullen beroep doen op hun volksverbondenheid, hun vaderlandsliefde, hun godsdienstige gevoelens en hun gevoel voor rechtvaardigheid. Maar de enige echte reden van de agressie is altijd machtswellust en roofzucht. Gecamoufleerd met woorden en begrippen als rechtvaardigheid, vrijheid en God. En de laatste jaren ook met woorden als Verlichting, mensenrechten en democratie. Misschien was Hitler op dat punt dan nog het minst oneerlijk, want hij sprak openlijk over zijn nood aan “Lebensraum” en over het feit dat de Russen maar beter konden verdwijnen omdat de Duitsers hun olie nodig hadden voor hun leger en hun grond voor de Duitse boeren. Maar als dat zo is, als aanvalsoorlogen altijd in gang gezet worden door leiders die mensen over de streep trekken met mooie woorden en hoge idealen maar in feite alleen maar handelen uit machtswellust en roofzucht, kunnen wij ons daar dan niet beter tegen beschermen? Kunnen die misleiders niet op tijd ontmaskerd worden, eer het te ver is?

Onderwijs
Ik denk dat alleen onderwijs daar iets kan aan doen. En dat invloedrijke organisaties als de Verenigde Naties al hun invloed moeten gebruiken om wereldwijd te werken aan een onderwijs dat dit soort gemene manipulaties op tijd ontmaskert. Om mensen zodanig te vormen dat ze het bedrog doorzien, de machinatie doorprikken en ook anderen behoeden voor verdwazing. Moeten wij dan onvoorwaardelijke pacifisten zijn, ons als makke schapen gedragen t.a.v. elke agressie? Natuurlijk niet. Niemand van ons gaat bezwaar hebben tegen het feit dat wij krachtig optreden tegen terreurgroepen en mensonterende ideologieën. Een leger blijft dus nodig, en niet alleen voor humanitaire opdrachten. Er zullen immers ook altijd criminelen zijn die proberen voor eigen passie of gewin andere mensen de dood in te jagen. Als ze een beetje talent hebben en de tijd en de omstandigheden zitten mee, dan is het zover. Als je nú de redevoeringen van Hitler leest dan vraag je je af: hoe is ’t in godsnaam mogelijk geweest dat een oud cultuurvolk als het Duitse dáár ingelopen is. En daarom moeten mensen via het onderwijs meer bekwaam gemaakt worden om de trucen en handigheden van dat soort misdadigers te doorzien.

Vijanddenken
En eigenlijk is dat niet eens zo moeilijk. Vanaf het ogenblik dat je te maken hebt met een leider die probeert het ene volk tegen het andere op te zetten of de ene groep binnen een samenleving tegen een andere, moet je heel alert zijn. Alert voor elk soort vijanddenken. Ik wil dat wel onmiddellijk nuanceren. Ik steek zelf graag de draak met de stugheid van West-Vlamingen en de – laat ons maar zeggen – flair van de Antwerpenaren. En over het feit dat mijn Waalse neefjes zo grondig ‘verwaalst’ zijn dat ze het bijna alleen nog maar hebben over “congés payés”. Maar dat bedoel ik dus niet. Ik bedoel het echt tegen mekaar opzetten van groepen mensen. Het stigmatiseren of verdacht maken van hele groepen. Wat mij als christen in deze tijd bijvoorbeeld erg stoort is de vaak gehoorde bewering dat “godsdienst oorzaak is van oorlog”. Slaat gewoon helemaal nergens op. Dit is een even imbeciele uitspraak als Hitlers bewering dat “Joden de bacteriën zijn die een samenleving perverteren”. Even imbeciel en even crimineel. Het zou een universeel uitgangspunt moeten worden, een spontane reflex van heel alert te worden van het ogenblik dat – wie dan ook – probeert vijandschap te stichten tussen volkeren of tussen groepen van mensen in dezelfde samenleving. Alleen dan krijgen oorlogsmisdadigers het moeilijk.

Hemel en hel

Woensdag 1 november 2017 – Allerheiligen – kerkelijk jaar A

Vanaf de zestiger jaren verloor de christelijke visie op wat er met ons gebeurt na onze dood, heel snel haar dominante positie. Zo sterk zelfs dat in zeer korte tijd – bijna van de ene dag op de andere – woorden als hemel, hel en vagevuur, woorden die eeuwenlang heel gewoon waren geweest, ineens vreemd en erg gedateerd klonken. En dat de “realiteit” waar die woorden naar verwezen dringend een andere invulling moest krijgen. Als men ze al niet helemaal aan de kant wilde zetten. Een van de eerste stelsels die in die tijd meende de open gekomen ruimte te kunnen opvullen was de leer van de reïncarnatie. Als je doodgaat is dat niet echt erg want je komt toch altijd weer terug in een ander lichaam. Ook een vorm van eeuwig leven dus. Dit was duidelijk bedoeld als troost voor de westerling die zijn hoop op de hemel verloren had.

Beetje raar
Maar juist dát was er vreemd aan, die troostgedachte. Want in het Oosten, waar deze leer al duizenden jaren ingeburgerd is, wordt reïncarnatie, het altijd maar moeten terugkomen, ervaren als een noodlot, zelfs als een vloek. Bovendien, als je het goed bekijkt, wat heb je eraan dat je terugkomt als je van een vorig leven geen weet hebt. Ik bedoel: stel dat ik in de middeleeuwen een koopman was. Wat moet ik daarmee als ik mij daar nu totaal niet bewust van ben. En wat heeft die koopman daar aan? Als zelfs ik van zijn bestaan niet afweet, dan is hij toch gewoon zo dood als een pier. Nu zijn er natuurlijk mensen, vooral Amerikanen, die beweren dat ze zich zo’n vorig leven wel herinneren. Maar er is iets dat daarbij stoort. Als het om een man gaat blijkt die altijd senator of consul in Rome geweest te zijn, nooit een doodarme Congolese visser. En de dames zijn altijd Cleopatra geweest of Maria-Theresia of een van hun hofdames, nooit kuisvrouw op het kasteel. Hoewel er in de geschiedenis nochtans veel meer kuisvrouwen zijn geweest dan Cleopatra’s. En ik vermoed dat arme vissers aan het Kivumeer doorgaans ook een deugdzamer leven leiden dan veel senatoren en consuls in Rome. En toch zijn het altijd weer die laatsten die terugkeren.

Beetje cynisch
Die reïncarnatie-hype heeft ondertussen wel haar beste tijd gehad. Maar bij niet weinigen werd ze vervangen door een opvatting die nog veel aantrekkelijker is. Door de gedachte namelijk dat wij na onze dood sowieso verder leven, ongeacht wat wij hier van ons leven gemaakt hebben. M.a.w. leef er maar op los, maak deze aarde desnoods tot een hel voor andere mensen. Maakt niet uit. Want later zitten beul en slachtoffer aan hetzelfde feest. God is goed! Dit is niet alleen een erg doorzichtige vorm van jezelf geruststellen. Het is bovenal een volslagen immorele gedachte. Het betekent immers het doortrekken van de onrechtvaardigheid in het aardse bestaan naar de eeuwigheid. Een God (of hoe je Hem in dat geval ook noemt) die dát toelaat zou niet goed zijn, maar heel onverschillig en cynisch. Voor mij en vele anderen hoeft dat voortbestaan dan niet. Trouwens dat hele voortbestaan hoeft sowieso al niet, als het niet een opgaan is in iets beters, maar enkel eindeloos voortbestaan, zonder God, zonder doel, alleen maar zinloos eindeloos voortbestaan …

Kiezen
Uiteindelijk blijven er maar twee serieuze mogelijkheden over. Ofwel zijn God en het hiernamaals menselijke verzinsels om het leven hier op aarde draaglijker te maken door er uitzicht op een hemel aan toe te voegen. Maar in werkelijkheid is het met de dood gewoon “amen en uit”. Ofwel geloof je in een liefdevolle God die zich als een Vader over ons ontfermen zal. Het is duidelijk dat je als christen gelooft in dat laatste. Maar het opgenomen worden in de liefde van God gebeurt niet automatisch. Je moet er uitdrukkelijk voor kiezen. God is liefde en het is de bedoeling dat wij steeds verder naar Hem toegroeien. Alles wat ons in het leven overkomt, positief en negatief, van de meest vluchtige ontmoeting tot de meest dramatische gebeurtenis, is een kans om te kiezen voor het goede en het liefdevolle. Het gaat er dus niet om af en toe ook eens iets goeds te doen, een cent te geven aan een Goed Werk. Het gaat erom al de kansen die we krijgen te benutten om de Geest van Christus zijn werk in ons te laten doen. Om – en nu komt er een heel zwaar woord – om steeds meer uit te groeien tot een Andere-Christus. Als we dat doen zullen we ook mét Hem verrijzen.

Ontnuchtering
Alleen dan. Want je kan ook verworpen worden. Het heeft immers geen enkele zin om opgenomen te worden in het leven van God-die-Liefde-is als je tijdens je leven systematisch hebt gekozen tégen de liefde en alleen maar bent gegroeid in egoïsme en verhard in de boosheid. Dat zou heel onlogisch zijn. Hoe meer je als mens groeit in de liefde, hoe meer je leven hier op aarde een deelnemen wordt aan het leven van Godzelf. Dat je dan als je sterft helemaal wordt opgenomen in God, is de logica zelf. Terwijl de andere mogelijkheid heel onwaarschijnlijk en zelfs ietwat absurd lijkt. In de “Divina Commedia” van Dante staat boven de poort van de hel: “Laat alle hoop varen, gij die hier binnentreedt”. Daarna volgt een plastische beschrijving van hoe een middeleeuwer dat verworpen-zijn zag. Met hallucinante beelden van de hel die ook Jezus soms gebruikte. Niet om een exacte beschrijving van de toestand te geven, maar om het definitieve karakter ervan te onderstrepen. Eens dat je hier staat is er geen hoop meer. Die kansen kreeg je op aarde. Je hebt ze systematisch verkeken. Je hebt systematisch verkeerd gekozen. En je zal het weten. Vlak voordat je definitief verdwijnt zal je weten dat het je eigen fout is. En dat is denk ik de hel. En daarna volgt wat de Bijbel heel geheimzinnig de “tweede dood” noemt. Ik denk: het volledig verdwijnen. Of je er nooit bent geweest.

Gods barmhartigheid
Wat dan met mensen die nooit over Jezus gehoord hebben? Of die bewust atheïst waren? Je moet hier natuurlijk oppassen dat je het belang van het leven, het lijden en de dood van Christus niet relativeert. Het is tenslotte dankzij Christus dat die mogelijkheid tot leven-bij-God er is. Bovendien zijn geloof en sacramenten een oneindig kostbare hulp om uit te groeien tot een liefdevol mens. Maar als God Liefde is, is dat uitgegroeid zijn tot een liefdevol wezen uiteindelijk het enige criterium. In die zin kan je veilig stellen dat er ook atheïsten in de hemel zijn en anderen die zich gelovig noemden niet. Maar het veiligste kompas, de zekerste weg naar God, is in ieder geval de weg die Jezus ons getoond heeft. Mét de verzekering dat Hij ons voortdurend zal bijstaan als wij Hem in ons leven binnenlaten. Bovendien geloven katholieke christenen dat je, als je het niet te bont hebt gemaakt, ook na de dood nog kansen krijgt om te groeien. Maar je moet dan tenminste geprobeerd hebben om altijd en overal voor het goede te kiezen.

Schone schijn

Zondag 5 november 2017 – 31ste zondag door het kerkelijk jaar A

Hoge bomen vangen veel wind zegt het spreekwoord. En zelfs Jezus steekt af en toe de draak met de zelfingenomenheid en de ijdelheid van hooggeplaatste personen. Wij houden daar wel van. Wij genieten ervan als belangrijke personen in hun hemd worden gezet. Kijk maar naar de kranten en de ‘boekskes’, naar de Tv-programma’s en de sociale media. Telkens wanneer zo’n prominent figuur serieus van zijn pluimen verliest of zelfs helemaal van zijn sokkel valt, kan de pret niet op. “Eigen schuld, dikke bult”, denken we dan. “Met al hun pretentie”! En met een warm gevoel vanbinnen stellen we dan vast dat “gerechtigheid is geschied”. Maar in werkelijkheid is het natuurlijk allemaal niet zo fraai als wij zelf zouden willen geloven. Er is dan immers ook bij ons iets dat niet helemaal snor zit.

Jetset
Want de manier van leven van rijke en beroemde mensen boeit ons wel. Het interesseert ons wel degelijk om te weten hoeveel miljoenen hun villa’s kosten en hoeveel ze er zo hebben. Wie hun nieuwe vrouwen of mannen zijn. Hoeveel hun echtscheidingen hen kosten. En hoe ze in hun privé-jets van het ene feest naar het andere vliegen. Het boeit ons blijkbaar mateloos.
Daarom lezen wij de ‘boekskes’. (Enfin u toch, want ik koop die alleen maar voor de kruiswoordraadsels). Diep in ons droomt, tenminste een deel van ons, ook wel van zo’n leventje. Diep in ons willen wij misschien allemaal wel geëerd en geprezen worden. En ons lachen met hooggeplaatsten die van hun pied-de-stal vallen is leedvermaak. En leedvermaak is het broertje van afgunst. Het zou dus wel eens kunnen zijn dat de gevoelens die dan bij ons opkomen meer te maken hebben met jaloezie dan met verlangen naar meer sociale rechtvaardigheid.

Nuanceren
Dat verlangen, die droom om ook zelf geëerd en geprezen te worden, om bekend en invloedrijk te zijn is, zolang het binnen de perken blijft, nochtans helemaal niet zo verkeerd als het lijkt. Integendeel. Iedere mens heeft nood aan erkenning en bevestiging. Iedere mens wil graag een schouderklopje, wil geapprecieerd worden en houdt van populair-zijn. Een mens heeft dat ook nodig om staande te blijven in het leven. En daarom proberen mensen zich ook altijd van hun beste kant te laten zien aan de buitenwereld. Ook dat is typisch menselijk en normaal. En heeft ook altijd al bestaan. In de tijd toen mijn oma jong was waren er nog niet al die cosmetische hulpmiddelen van nu. Maar als zij en haar vriendinnen naar de kermis gingen dan streken ze met een natte zakdoek over een baksteen en brachten dat vage rood dan aan op hun kaken. Waardoor ze er onmiddellijk heel wat appetijtelijker uitzagen. Je kon in die tijd nog geen heel nieuw gezicht gaan kopen in de schoonheidskliniek en er liep ook nog geen Jani Kazaltzis rond die van een wat slonzig iemand een barbiepop kon maken, maar die neiging om er aan te werken dat je mooier, intelligenter en moreel voortreffelijk overkomt dan je in werkelijkheid bent is van alle tijden.

Alert blijven
Ik denk niet dat Jezus veel moeite had met die bijna aandoenlijke, menselijke ijdelheid: zolang het alleen maar ijdelheid is. Want het echte probleem is dat als je je altijd beter voordoet dan je bent, je al heel vlug gaat denken dat je ook werkelijk beter en meer bent dan een ander. En dat maakt dan dat je je alleen nog goed voelt in het gezelschap van rijke en belangrijke mensen, van mensen naar wie men opkijkt. En waar je eer kan halen door met hen gezien te worden. En dat je, in eenzelfde beweging, steeds meer het contact mijdt met mensen aan wie geen enkele schoonheid of aantrekkelijkheid is en wier gezelschap je status eerder naar beneden zou halen. Langzaam maar zeker begin je jezelf verheven te voelen boven alle mensen waar je niet kan naar opkijken. En begin je neer te kijken op allen die niet passen bij de happy few waar je zelf wil bijhoren. Wanneer Jezus de machthebbers, de schriftgeleerden en farizeeën de levieten las, dat was niet omdat hij hoopte die mannen, die in die tijd ook letterlijk een hoge hoed op hadden, te bekeren. Want die zaten helemaal vastgeroest in hun zelfvoldane minachting voor de gewone mensen. Maar dan was dat om tegen ons te zeggen: pas op dat gij niet wordt zoals zij. Want “het” zit in ieder van ons.

Hyacinth Bucket
U weet dat ik een tweetal weken gedwongen vakantie heb gehad. En in die tijd heb ik verschillende afleveringen terug gezien van “Schone Schijn”. U weet wel dat Engelse feuilleton waarin een dame zich verbeeld tot de hogere kringen te behoren, graag uitpakt met haar rijkgetrouwde zus en vooral niet wil gezien worden met de wat afgezakte tak van haar familie. Het succes van het feuilleton zit in de herkenbaarheid. Hoe kolderiek en overdreven ook gebracht, wij kennen zo’n mensen. Precies omdat de actrice haar typetje zo extreem en dik “erover” neerzet is er geen haar op ons hoofd dat er aan denkt dat het over ons gaat. En toch is dat het echte punt van herkenning. Diep in elk van ons zit er een klein Hyacintje. En daar wil Jezus ons voor waarschuwen. Want minachtend neerkijken op andere mensen is niet iets om mee te lachen. Het ligt aan de basis van onnoemelijke tragedies. In het persoonlijk leven van mensen. Maar ook op wereldvlak.